De theatrale persoonlijkheid (4)

Ook Professor Willem van der Does besteedt aandacht aan de theatrale persoonlijkheid. Hij zal wel moeten, want hij geeft colleges over klinische psychologie. En voor klinisch psychologen is het behandelen van mensen met een theatrale persoonlijkheid een hele klus.

Volgens Van der Does proberen mensen met een theatrale persoonlijkheid eerst via een charme-offensief de ander aan zich te binden. Maar als dat niet voldoende lukt (en voor mensen met een theatrale persoonlijkheid is het nooit genoeg) gaan ze over op meer dramatische expressies: heftige woede, schelden, dreigen met flauwvallen of nog erger, of aan de andere kant met kinderlijk gejengel, gekibbel of lichamelijke klachten.

Bron: Willem van der Does: Zo ben ik nu eenmaal! (met prachtige illustratieve tekeningen door Peter van Straaten, 16e druk, 2016)

Volgens Van der Does is de emotiehuishouding van mensen met een theatrale persoonlijkheid op een kinderlijk niveau blijven steken. Dat betekent dat het denken en de emoties zwart-wit zijn. Een klein beetje ongemak leidt tot een heftige reactie. Oftewel: de prises op de erwt. Een positieve ervaring kan leiden tot een extatische beleving. Daarin overlappen borderline trekken en theatrale trekken elkaar.

Mevrouw Veenstra kende ik als een dame die altijd achter de rollator liep en voor noodgevallen was er ook nog een stok of een rolstoel. Tot ik haar opeens zonder hulpmiddelen voor haar leeftijd behoorlijk kwiek zag lopen. Dat was bij een bijeenkomst waar ze naar voren werd gehaald omdat ze vanwege een jubileum in het zonnetje werd gezet. Een week later liep ze weer achter de rollator. Kennelijk was het feit dat ze in het zonnetje werd gezet voldoende aandacht om tijdelijk geen fysieke ondersteuning nodig te hebben.

Vindplaatsen

Waar vind je mensen met een theatrale persoonlijkheid? Volgens Van der Does is er een grote trefkans in beroepen met veel publiek of media-aandacht. Maar ook beroepen waarbij je ondanks een beperkte opleiding ‘omhoog kunt vallen’ en waarbij anderen tegen je opkijken, zoals coach (‘goeroe’) of alternatief therapeut.

Man of vrouw?

De diagnose theatrale persoonlijkheid wordt veel vaker bij vrouwen dan bij mannen gesteld. Dit is – zoals eerder al geschreven – niet terecht. Bij vrouwen valt het uiterlijk vertoon vaak eerder op (bijvoorbeeld in kleding, make-up of in de stem). Bij vrouwen zou je mogelijk eerder een overlap met borderline zien en bij mannen eerder een overlap met narcisme. Van der Does wijst daarbij op het machogedrag van sommige mannen dat volgens hem een onderliggend hysterisch beeld moet camoufleren.

Bij vrouwen zie je vaker de overlap tussen theatraal gedrag en borderline, bij mannen eerder de overlap met narcisme

Eerste omgangsregel 

De eerste omgangsregel die Van der Does geeft is dat hoe heftiger iemand met een theatrale persoonlijkheid reageert, des te meer gedoseerd jij moet reageren. “Probeer jezelf in toom te houden.” Het gedrag van theatrale mensen suggereert diepgang, maar het is allemaal zeer oppervlakkig. Kom je tijdens een date in contact met een theatraal persoon, dan worden er de eerste avond al geweldige verwachtingen gewekt: een diepgaande vriendschap zoals je nog nooit eerder hebt gehad en uiteraard stomende sex. Maar dat wordt allemaal niet waargemaakt: het is de buitenkant.

Hoeveel aandacht?

Peuters willen vaak een continu lijntje met de opvoeder. Laat je hen hun gang gaan, dan zit je s’avonds van zeven tot tien uur voor te lezen en dan slapen ze nog niet. Het stoppen met voorlezen wordt als een ‘verlating’ ervaren. Dat wordt niet minder als je drie uur voorleest. Veel helderder is als je begrenst: pappa leest twee verhaaltjes voor en dan is het klaar.

Voor mensen met een theatrale persoonlijkheid gaat het nét zo. De aandacht is nooit genoeg. Ook als je 25 uur aandacht in een etmaal geeft is het nóg niet genoeg. Je put dus vooral jezelf uit. Dus ook op dat punt is doseren belangrijk. Ga je op bezoek: maak het niet te lang. Beter een paar kortere bezoeken dan een lang bezoek waarna je bedenkt dat je liever nooit meer komt.

Hoe gek het ook klinkt: vaak hou je zo het contact met iemand met een theatrale persoonlijkheid naar verhouding langer 'goed'. Waarom: omdat je - als je je grenzen bewaakt - zelf fitter blijft. En daar heeft iemand met een theatrale persoonlijkheid uiteindelijk toch meer baat bij.

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: