De theatrale persoonlijkheid (3)

Mevrouw van Straaten was aanwezig op de verjaardag van haar dochter. Om haar heen werd geanimeerd met elkaar gesproken. Mevrouw van Straaten zat er wat verloren bij. Opeens pakte ze een plastic tas van de plaatselijke apotheek en stalde één voor één haar medicijnen uit temidden van de verjaardagsvisite van haar dochter. Daarna pakte ze uit diverse potjes een pil en vroeg nadrukkelijk aan haar dochter om een glas water...

Het was het feest van haar volwassen dochter. Maar moeder nam de regie over. Opeens waren alle ogen op haar gericht. Mogelijk was de bedoeling van moeder geweest om een gesprek te regelen over haar pillen en poeiers en alle lichamelijke klachten die haar ten deel vielen. Niemand uit het gezelschap deed daar echter aan mee. Het was even stil en daarna ging het gesprek over andere zaken weer verder. Moeder nam zuchtend de pillen met het aangereikte water in.

Psychiater J.S. Reedijk schrijft dat theatrale mensen een niet aflatende behoefte hebben om op anderen indruk te maken. Ze denken dat ze zonder die aandacht niet kunnen leven. Als ze geen bewondering oogsten als als er geen zorg voor hen is worden ze nerveus en ongedurig. De behoefte aan aandacht heeft een dwangmatig karakter gekregen. Als ze niet in het centrum van de belangstelling staan is er een gevoel van leegte.

Volgens Reedijk is deze behoefte aan aandacht en zorg een tweede natuur geworden bij mensen met een theatrale persoonlijkheid. Er zijn mensen die dit op een dramatische wijze uitvergroten. Reedijk maakt onderscheid tussen drie groepen theatrale patiënten:

  1. Zorg van de omgeving oproepen

Een voorbeeld uit het boek ‘Psychiatrie’ van de hand van deze psychiater:

"Jarenlang ligt mevrouw De Groot op bed, midden in de huiskamer. Ze wordt door familieleden liefderijk verzorgd en geprezen om de wijze waarop ze haar harde lot draagt."

Er is geen medische verklaring voor de invaliditeit van mevrouw De Groot. Wel zijn er tal van signalen dat het zou gaan om conversieverschijnselen: uitvalsverschijnselen die een psychische oorzaak hebben. Mevrouw De Groot wil echter niet door een psychiater behandeld worden, want ‘iedereen kan toch zien dat ik invalide ben’. 

2. Charmeurs

Een andere ‘groep’ die door Reedijk beschreven wordt zijn de charmeurs. Het zijn mensen die veel sociale contacten hebben en met hun innemendheid tal van mensen naar zich toe lokken. Degene die hen ontmoet is vaak onder de indruk van de warme belangstelling. Dat klinkt tegenstrijdig: de persoon met theatrale kenmerken die veel aandacht heeft voor anderen. Maar volgens Reedijk gaat het hierbij om mensen die door zich supercharmant op te stellen mensen aan zich binden. Daarbij draait het uiteindelijk toch om henzelf.

Op het moment dat een charmeur op zijn of haar gedrag aan wordt gesproken is het huis te klein. “Kritiek en verschil van mening kunnen deze mensen absoluut niet verdragen en een klein conflict kan bij hen een enorme emotionele ontlading teweeg brengen.”

3. Indruk maken door succesverhalen

De derde groep mensen met een theatrale persoonlijkheid die door Reedijk worden genoemd zijn de mensen die leven van het succes dat hun zelfverzonnen verhalen bij anderen hebben. Ze zijn als het ware verslaafd aan het fantaseren. Die fantasie gaat zó ver dat ze er zelf in gaan geloven. Zo zijn er tal van zogenaamde artsen bekend die achteraf helemaal geen arts bleken te zijn. Zeker in vroeger tijden had je als arts aanzien en de mensen keken naar je op. Het maakte dat sommige mensen met enkele jaren ervaring in de gezondheidszorg zich al snel dokter voelden en zich als dokter presenteerden.

In de Nederlandse literatuur zijn diverse boeken beschikbaar over mensen die op deze manier een schijnwereld in stand hielden. Zoals van een man die beweerde dat hij piloot was bij de KLM. Hij hield een heel schema bij van zijn reizen en organiseerde ook feesten voor en met collega’s. Zijn vrouw kwam er pas na een paar jaar huwelijk achter dat hij helemaal geen piloot was.  De titel van dat boek is me helaas ontschoten. Maar ik heb het niet verzonnen…

Emoties bij theatrale persoonlijkheden

Als je het eenmaal door hebt zul je de emoties van mensen met een theatrale persoonlijkheid als ‘onecht’ beleven. Maar zo voelen deze mensen het zelf niet. Ze zijn er van overtuigd dat alleen zij werkelijk de diepte kunnen peilen van wat hen overkomt. En dat wat ze zelf voelen is meteen ook de realiteit.

"De gedachtenwereld van theatrale mensen bestaat uit een aaneenschakeling van indrukken, is niet 'begrensd', en ze zijn niet in staat tot intellectuele discussies over feiten. Als ze iets op een bepaalde manier voelen is dat meteen voldoende om ook de waarheid te zijn." In: Willem van der Does: Zo ben ik nu eenmaal!

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: