De theatrale persoonlijkheid (2)

Vandaag nog iets meer theater. Deze keer uit een 'klassieker': het boek Nieuwe Neurosenleer van Prof. Dr. P.C. Kuiper.

Onhandig om een boek ‘Nieuwe Neurosenleer’ te noemen. Het is namelijk al best oud. De eerste druk dateert uit 1966. Ik heb de achtste – geheel herziene (dat verkoopt beter) – druk uit 1984.

Aan dat boek hangt nog een anekdote vast uit de serie Stichtelijke Gestichtsherinneringen. Een collega had het boek geleend en er in de kanttekening met potlood een kanttekening bij gezet. Die kanttekening ging over een toenmalig leidinggevende met een in zijn ogen nogal theatrale persoonlijkheid. De volgende die het boek wilde lenen was die leidinggevende. Ik heb gezegd dat ik het boek nog even nodig had, en ben hard aan het gommen geweest om die kanttekening volstrekt onzichtbaar te krijgen...

Prof. P.C. Kuiper was een typisch psycho-analytisch georiënteerd psychiater. Hij verklaart psychische problemen zoals welig bloeiende neurosen uit onopgeloste vroegere conflicten in bepaalde levensfasen. De theatrale persoonlijkheid zou zijn bron vinden in problemen die de peuter destijds heeft ervaren. Hij wilde centraal staan, maar toen kwam er een jonger zusje en ging alle aandacht die hij wenste verloren. Hem restte slechts een poging tot theatraal gedrag om daarmee zijn moeder weer aan zich te binden.

Kindgedrag bij een volwassene

Prof. Kuiper schrijft dat mensen met een theatrale persoonlijkheid gedragingen vertonen ‘die we bij het kind normaal vinden, maar die bij de volwassene onaangepast of zelfs ongepast zijn: pruilen, kibbelen, verongelijkt doen, overgevoelig reageren, heftige reacties vertonen op kleine frustraties. Het is niet ongewoon dat een theatraal persoon zich gekwetst en gekrenkt in de slaapkamer terugtrekt en verongelijkt in bed gaat liggen in een situatie die door gezonde mensen heel eenvoudig kan worden opgelost’. 

De ander is er voor mijn aandacht

Eén van de kenmerken van de theatrale persoonlijkheid is: de ander is een leverancier voor mijn bevredigingen. Bijvoorbeeld in het theater: de ander is er om voor mij te applaudisseren. Het zich werkelijk inleven in de ander wordt daarmee onmogelijk. De behoefte om zelf centraal te staan staat de empathie voor de ander in de weg.

De behoefte om zelf centraal te staan staat de empathie voor de ander in de weg.

Dode duif

Kuiper noemt als voorbeeld een moeder die onderweg naar een vakantieadres in Zuid-Frankrijk meemaakte dat er een duif werd doorgereden. De hele vakantie treurde ze om deze doodgereden duif. Ze had geen zin in gezelligheid, want iedereen moest toch zien hoe verdrietig ze was en dat er na de dood van een duif een lange rouwperiode moest volgen.

Haar dochters mochten dus ook niet vrolijk zijn, want hun moeder was intens verdrietig. Als ze lol hadden tijdens de vakantie namen ze de gevoelens van hun moeder dus niet serieus. In dat verhaal zie je – wat Kuiper noemt – regressieve infantiliteit: de peuter die helemaal centraal wil staan. Alle anderen moeten daarom wijken.

Het centrum van de eigen aandacht

Theatrale mensen bekijken de wereld alleen vanuit hun eigen perspectief. De wereld is zoals zij die beleven. Daarbij merken ze graag op hoe bijzonder het is dat zij iets op een bepaalde manier beleven. Het is voor hen een bedreiging als anderen een vergelijkbare ervaring hebben. Dat kan niet, want hún ervaring is authentiek en alleen zij hebben iets op hun eigen speciale manier ervaren. “Alleen ik weet hoe het voelt.”

Geen feiten maar gevoelens

Eén van de kenmerken van theatrale mensen is dat het hen niet gaat om de feiten, maar om de beleving. Het is bij wijze van spreken niet 15 graden, maar de temperatuur is: ‘ik heb het koud en ik heb het nog kouder dan jij het hebt’. 

De egocentriciteit gaat volgens Kuiper nog een stapje verder. Niet wat iemand ziet of beleeft staat centraal, maar het feit dat zij (hij) het beleeft. Het draait dus steeds allemaal om de persoon die centraal moet staan.

Wat de uitingen van de theratrale persoonlijkheid betreft is er overlap tussen narcisme (ik sta centraal en de ander is de leverancier voor mijn behoeften) en de borderline persoonlijkheid (de heftigheid en de wisseling van de emoties).

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

3 gedachten over “De theatrale persoonlijkheid (2)”

  1. Ik vind het wel een mooie verklaring, dat een kind dat zich niet gezien voelt heel creatief gaat worden in het uitvergroten. Treurig wel dat de reactie daarop dan vaak weer is, dat het zich niet zo moet aanstellen. Vervolgens gaan – ha ha – de ouders naar de opera….

  2. Om even aan te geven hoe het fout kan gaan, het volgende citaat uit de Verzamelde Werken van Henk50

    “Heibeldijfjes zijn linksdraaiende schroeven (ik vermoed dat de meeste lezers van dit blog wel weten dat de meeste schroeven rechts vast draaien en Links Los).

    Daar horen piefjes bij: dat zijn de bouten voor de linksdraaiende schroeven.

    Je hebt ook nog dreuveltjes. Dat zijn kromme schroeven die links-om draaien. Die gebruik je om iets aan op te hangen. De palletjes zijn daar een variant op: die hebben de bocht naar beneden. Dan heb je een dreuveltje verkeerd om opgehangen en valt het schilderij vanzelf op de grond.”

    Heibeldijfjes zijn dus linksdraaiende schroeven. Schroeven zijn puntig en worden zonder directe tegenhanger ergens in geschroeft. Dit in tegenstelling tot bouten die cylindrisch zijn en een tegenhanger met dezelfde draadmaat nodig hebben om bruikbaar te zijn.
    Piefjes bestaat dus slechts in de Henkse hallucinaties (of zijn het wanen?) Over dreuvels en palletjes wil ik het niet hebben wegens het hoge Harry Potter karakter daarvan.

  3. Tja, professor Kuiper. Tijdens mijn studie de eerste versie in handen gehad, gelezen en geprobeerd het te begrijpen. Maar geen enkele systematiek te herkennen. En homoseksualiteit een ziekte, naar ik mij meen te herinneren. Versie twee staat ergens in mijn kast, maar is niet veel beter; in mijn ogen dan. Vraag mij echt af hoe je tentamen zou moeten doen over zo’n boekje.
    Het DSM is ook niet alles, maar voor mij als cerebrale bol verteerbaarder. In principe is er een min of meer vastgelegde zienswijze, zodat de kippen zonder kop niet door elkaar heen tokken. Al kun je je afvragen wat b.v. een h
    narcist is, wanneer er sprake is van 9 kenmerken waarvan je er 5 moet hebben om jezelf te “classificeren”. Maar een ander krijgt op basis van 4 andere kenmerken plus 1 overlappende hetzelfde “label”. Nog afgezien van de vraag of het een “overt” of een “covert”. En dat nog los van mogelijke comorbiditeit.
    Begrijpelijk dat professor Kuiper een tijdje “Ver heen” is geweest door al deze verwarring die hij moest doceren. Erger dan heibeldijfjes.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: