Kenmerken van een complottheorie (slot)

Complotten hebben altijd al bestaan. Complotdenkers ook. Maar ze zijn in deze internet-tijd nadrukkelijker aanwezig. In deze 'coronatijd' wordt duidelijk hoe diep dit denken ingrijpt. Klits, klets, klandere, van d'ene associatie op d'andere.

Nieuw is volgens David Kirby dat sinds 1950 het ontwikkelen van het complot-denken een bewuste politieke strategie is geworden. Zo ontwikkelde de CIA een complottheorie om iedereen die maar een beetje verdacht werd van linkse sympathieën als onderdeel van een complot tegen de Amerikaanse overheid te zien. Met dat idee werd de Amerikaanse bevolking ‘bestookt’.

Ook in het communistische oosten werd de publieke opinie beïnvloed door de overheid. Maar het verschil was dat daar maar één publiek kanaal bestond: alle pers stond onder censuur. In de Verenigde Staten moest je als lezer meer onderzoek doen om te kijken uit welke koker het nieuws kwam.

Overtuigen van het tegendeel lukt niet

Hoe overtuig je overtuigde complotdenkers van het tegendeel? Dat gaat je volgens David Kirby nooit lukken. Met hoeveel bewijzen je ook komt van het tegendeel: het is allemaal niet waar. Achter al die tegen-argumenten zit namelijk datzelfde complot. Er is dan ook maar één waarheid. Covid-19 bestaat niet, het verhaal is bedacht door de farmaceutische industrie en door Bill Gates. De mensen die in het ziekenhuis overlijden sterven dus aan iets anders.

Een bewering intrekken?

Eén van de signalen die ik hanteer om er achter te komen in hoeverre er sprake is van complotdenken is dan ook of men kan terugkomen op een eerdere stellingname. Dat is voor reguliere instituten soms erg ingewikkeld, maar voor complotdenkers bijna onmogelijk.

“Het virus is al lang het land uit” (Willem Engel, eind juni 2020). Of eveneens van Willem Engel: “In Zweden is de groepsimmuniteit allang bereikt.” Komt zo iemand terug op zijn stellingname?

“In Zweden zijn zonder lock-down nauwelijks doden gevallen.” Inmiddels zegt de Zweedse overheid dat er in dat land teveel doden zijn gevallen en dat het beleid strakker had gemoeten. Komen ‘coronasceptische sites’ nu terug van hun eerdere beweringen?

“Vier kinderen zijn in Duitsland omgekomen als direct gevolg van het dragen van mondkapjes.” Inmiddels is door tal van bronnen aangetoond dat het bericht fake was.

Daar heb ik enkele sites op gewezen, maar het bericht wordt niet ingetrokken. Eén reactie naar mij toe was: “Zware schande dat u dit als nep nieuws beschouwd. U moet zich heel diep schamen! Bent u wel helemaal lekker? U bent echt totaal geschift!” Degene die dit schreef hoeft in elk geval zelf niet na te denken. De wereld zit voor hem duidelijk in elkaar.

“Zware schande dat u dit als nep nieuws beschouwd. U moet zich heel diep schamen! Bent u wel helemaal lekker? U bent echt totaal geschift!”

Door laten zien overtuigen?

Kun je complotdenkers overtuigen door de in ziekenhuizen op de covid-afdeling te laten kijken? Nee, want wie zegt er dat het covid-patiënten zijn? Bovendien zegt de PCR-test niets, die is dus nutteloos. Dus zijn het mensen die ook zonder corona op de IC terecht zouden komen.

Kun je complotdenkers overtuigen met een documentaire zoals die van David Kirby? Nee, ook dat gaat niet lukken. David Kirby zit namelijk ook in het complot.

Het is net zoals bij een waanbeeld: hoe sterker het tegengas dat geleverd wordt, des te meer gaan mensen in hun eigen waan geloven. Stop dus met de discussie met complotdenkers! is de boodschap van David Kirby. Hij noemt complotdenken een vorm van verslaving, waar je steeds dieper ingezogen wordt.

Andere meningen worden niet toegestaan

Maurice de Hond was aanvankelijk populair op coronasceptische sites. Met zijn kennis van statistiek toonde hij onderliggende fouten in de denkmodellen aan. Er werden o.a. door het RIVM verbanden gelegd die er niet waren of die je op zijn minst anders uit zou kunnen leggen. De aerosolen waren de grote boosdoeners, dus als je beter zou ventileren zou een deel van het covid-19 probleem zijn opgelost.

Maar sinds Maurice de Hond heeft gezegd dat mondkapjes óók effectief kunnen zijn bij de bestrijding van covid-19 (dat klinkt wel logisch als je aan het aerosolen-model denkt) en dat ook onderbouwd met wetenschappelijk onderzoek wordt hij genegeerd. Hij heeft zich namelijk laten muilkorven. Mondkapjes vormen hét symbool van de onderdrukking.

En nu is het helemaal mis met hem. Want hij pleit voor vaccinatie. Foute boel dus. Voor complotdenkers heeft Maurice de Hond zich laten inpakken door Bill Gates, die de hele wereld wil laten vaccineren.

Complottheorie en sekte

Sommige coroasceptische sites krijgen steeds meer het karakter van een sekte. De standpunten worden steeds extremer, en de waarheid wordt steeds meer begrenst. Er is maar één juiste visie mogelijk: het denken wordt helemaal zwart-wit.

Een vrouw vertelde in een documentaire dat ze het gevoel had gekregen dat ze in een sekte terecht was gekomen. Ze vertrouwde bijna niemand meer en ging steeds slechter slapen. Ze heeft achteraf het gevoel dat ze al haar eigen denken had ingeleverd. Het kostte haar meerdere maanden om van het complotdenken los te komen.

Nieuwsgierig?

Dan zijn er ook mensen die nieuwsgierig zijn naar het complotdenken. Daar hoor ik ook bij. Ik volg maar liefst vijf coronasceptische sites. En ik merk dat het soms moeite kost om te onderscheiden wat waarheid is en wat fictie is. Het klinkt allemaal best logisch. Dat geldt trouwens ook voor de berichten van bijvoorbeeld het RIVM. Ik ben geen viroloog of immunoloog, je kunt me van alles op de mouw spelden.

David Kirby zegt: blijf vooral nieuwsgierig en probeer buiten het oordeel te blijven. Komt niet met tal van argumenten en bewijzen. Begin aan de andere kant. Als er iets beweerd wordt, hoe onderbouwd is die stellingname dan? Waar komen de bewijzen vandaan. Die Didier Raout met zijn bijzonder kleine steekproef van HCQ gebruikers: klopt dat bewijs wel? En die mondkapjes: helpen ze nu wél of niet? Wie heeft dat onderzocht? Welke onderzoeksuitkomsten zijn er?

En... bedenk dat het complotdenken nooit over zal gaan. Met de komst van internet zullen er steeds meer complottheoriëen over het wereldwijde web trekken en ze zullen ook allemaal aanhangers krijgen. Dit denken zal nooit verdwijnen. Hou daar maar rekening mee...

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

Eén gedachte over “Kenmerken van een complottheorie (slot)”

  1. Dag Henk.

    Prof. H. van Dongen zei altijd: Als twee mensen het over iets eens zijn is de vraag ‘kan het ook anders?’. Bij ja was dat indicator voor gezonde relatie. Bij nee, een indicator voor een mogelijk gestolde relatie. Het sluit aan bij wat jij schrijft. Verder geldt dat ervaren onderzoekers/onderhandelaars vooral op consensus verkrijgen op proces niveau focussen. De inhoud is véél lastiger en lukt toch pas als er overeenstemming over proces is.

    Groeten Simon

    met vriendelijke groet,

    Simon Sjamaar, Vaassen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.