Kenmerken van een complottheorie (4)

Volgens David Kirby zijn complottheorieën vooral in opkomst vanaf 1950. Het meest opvallende thema is de strijd tussen het goed en het kwaad, en dan vooral op wereldniveau.

Volgens Kirby gaat het echter niet om goed en kwaad, het is een gevecht tussen ideeën over de toestand van de wereld. Het opvallende is dat deze theorieën momenteel steeds meer terrein winnen: veel meer mensen gaan er in geloven. En die mensen zien zichzelf dus ook steeds weer bevestigd op internet. Daarmee wordt datgene wat niet waar is steeds meer tot waarheid verheven.

Maar… als je denkt dat het nooit waar is, dan zit je er naast. Er is altijd wel iets van waar. Denk maar aan die klok die twee keer per dag de waarheid spreekt. Twee keer per dag is het twee voor twaalf.

Een bijzonder verschijnsel aan complottheorieën is dat ze steeds wonderlijker vormen aannemen. Je zou dan denken dat mensen massaal afhaken, maar dat gebeurt dus juist niet. Mensen worden ‘in zo’n theorie gezogen’.

Een definitie

Wat is een complottheorie? Het is een bewering dat er een onzichtbare groep van mensen bestaat die geheime misdaden plegen. Die bewering komt van een gemeenschap (‘community’) die bestaat uit amateurs.

Een complottheorie is geen theorie over een complot. Het is ook geen science fiction. Dat laatste is een vorm vam magisch denken over de toepassing van de wetenschap in de toekomst. De complottheorie gaat over wat er hier en nu gaande is, maar wat slechts aan de ‘community’ geopenbaard is.

De onzichtbare groep die het kwaad pleegt is bijvoorbeeld de Deep State (een onzichtbare elite die het in de wereld voor het zeggen heeft, waarbij steeds de naam van Bill Gates opduikt), het kunnen beroemdheden zijn, maar ook (nog altijd) de Joden (de familie Rothschild wordt nog steeds in dit verband genoemd).

Een complottheorie is wat anders dan een samenzwering. Dat is een concreet gegeven: een aantal bestaande personen die een concrete situatie op het oog hebben.

Amateurs die zich hebben ingelezen

Bij de complottheorie gaat het volgens Kirby om alternatieve vormen van denken, met een eigen verhaallijn ( ‘narratives’). De verhalen komen van amateurs, van mensen die zich wel hebben ingelezen, maar die toch outsiders blijven als het om dit specifieke kennisgebied gaat.

Degenen die de eerste zichtbare tegenstander zijn zijn de journalisten (‘de foute media’), de politie en de politici, het establishment. Dat zijn de uitvoerders die de geheime misdaden faciliteren.

In de geschiedenis zijn altijd verhalen opgedoken over mogelijke complotten. Neem Watergate of de Russische inmenging in de Amerikaanse politiek.

Was de moord op John F. Kennedy een complot en is alleen de uitvoerder opgepakt? Is Jeffrey Epstein vermoord omdat hij anders geheimen zou vertellen aan de rechter. Het zou allebei kunnen. Bewijzen zijn er onvoldoende, maar in theorie is het mogelijk.

De bewering dat de aarde toch plat is en dat er een complot achter zit waardoor we zijn gaan geloven dat de aarde rond is: dat gaat een stap verder…

Maar die andere voorbeelden: dat kan toch waar zijn? Ja, dat kan. En Watergate bleek waar. Maar het opmerkelijke is dat als eenmaal het bewijs al dan niet op tafel ligt, dat die theorie dan ‘verdwijnt’. Het probleem is opgelost en de theorie ook. Het is geen nieuws meer.

Dat ligt bij de complottheorie heel anders. Al liggen er duizenden bewijzen op tafel dat iets niet waar kan zijn: de complottheorie gaat gewoon door. Qanon zal dus niet verdwijnen. Qanon gaat door, ook al is onomstotelijk bewezen dat iets niet waar kan zijn. 

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

Eén gedachte over “Kenmerken van een complottheorie (4)”

  1. Het nieuwe aan de complot theorie is, dat er een term voor is bedacht die momenteel media aandacht krijgt.

    Je noemt zelf de joden vervolging als voorbeeld. Die vervolging bestond. Het idee dat alle joden samenspanden tegen whatever op dat moment van belang werd geacht, dat waren complot theorieën.

    Wat dacht je van de heksenvervolging? De inquisitie bestond en bedacht de meest idiote samenzweringen met een imaginaire vijand.

    In ons land na de reformatie, vervolging van katholieken, die alleen de vrijheid wilden om hun imaginaire vriendje op hun eigen wijze te eren. En wat dacht je van de pastoors en godsdienstleraren die kinderen ertoe aanzetten om ongelovige kinderen te mishandelen, omdat die een bedreiging zouden vormen voor hun geloof?

    Vervolging van communisten, waarvan meestal mensen het slachtoffer werden die er niet aan dachten hun eigen land te benadelen.

    Vervolging van chinezen in zuid-oost Azië, omdat ze zo makkelijk als schuldige van hoge voedselprijzen konden dienen.

    Complot theorieën worden juist door notabelen en overheden vaak gebruikt om zichzelf een voorkeurspositie te verschaffen en hun eigen falen te verbloemen. Gevestigde media volgen die theorieën vaker wel dan niet. Eigenbelang van een krant, TV-programma, journalist, kan er dan toe leiden dat de complot theorie liever gesteund wordt dan ontmaskerd. Niet alleen de huidige sociale media bevorderen dat de meest opvallende verhalen het meest worden waargenomen. Voor de gevestigde media geldt dit even goed.

    Complot theorieën zijn van alle tijden. Niks nieuws onder de zon.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.