Het kan niet waar zijn! (2)

Volgens de Italiaanse arts Professor Maria Rita Gismondo reden er door Milaan lege ambulances met zwaailichten en de legertrucks in Bergamo (4200 doden op 100.000 inwoners) reden er ook leeg rond. Er waren wel mensen ziek, maar het was zeker geen crisis. Wie moet je nu geloven? Deze professor die niet in Bergamo was of de inwoners van Bergamo die hun verhaal vertellen?  

In dat verband duikt het woord ‘infodemie’ op: het teveel aan informatie. Er lijkt een teveel aan zeer tegenstrijdige informatie te zijn en dat hindert de beleidsvorming.

Daarbij giert ook nog eens het fakenews over het internet. Het verbreidt zich sneller en makkelijker dan een virus, en misschien is het ook og wel gevaarlijker. Daar schreef de Prediker al over in de Bijbel: “Er komt geen einde aan het aantal boeken dat geschreven wordt, en veel lezen mat het lichaam af.”

Als je de ernst van de situatie in Bergamo ontkent: is er dan sprake van cognitieve dissonantie? Of wil ik het verhaal van Professor Gismondo niet horen omdat ik niet kan geloven dat de inwoners van Bergamo hun verhaal verzonnen hebben? Dan is er bij mij sprake van cognitieve dissonantie. In ieder geval was ik niet in Bergamo, ik heb het verhaal uit de tweede, derde of nog veel latere hand.

In een oude parabel probeert een vos druiven te pakken. Hij kan er niet bij. Vervolgens zegt hij: “Ik houd niet van druiven, ze zijn mij te zuur.”

Het pijnlijke verhaal dat hij niet bij kon valt voor deze narcistische vos niet te verdragen. Om dat pijnpunt te herstellen heeft hij een nieuw verhaal bedacht: hij houdt niet van druiven.

Maar bij Festinger komt daar nog een dimensie bij. ‘Wat de mens graag voor waar houdt, zal hij sneller geloven’ schreef de filosoof Francis Bacon. En als je daarbij inhaakt op Leon Festinger: de mens zal er alles aan doen om informatie en gedrag die niet bij zijn innerlijke overtuigingen passen af te wijzen, of om ze zozeer goed te praten of te wijzigen dat het zijn streven naar innerlijke harmonie zo min mogelijk zal belemmeren.

Professor Henri Beunders noemde in de Groene Amsterdammer in dit verband de ontdekking van Galileo Galilei die een telescoop bouwde en daarmee (indirect) bewees dat de maan om de zon moest draaien. Een aantal collega’s weigerde om door de telescoop te kijken, anderen deden het wel en ontkenden wat ze zagen: wij zien het, maar het mág niet waar zijn, dus is het niet waar. 

Waar we nu dus mee geconfronteerd worden is de waarde van ‘informatie’ en de vertekening van onze waarneming van de werkelijkheid. Henri Beunders (emeritus hoogleraar publieke opinie aan de Ersasmus Universiteit in Rotterdam) beëindigt zijn bijdrage in de Groene Amsterdammer (27 maart 2020) met de oproep om meerdere betrouwbare bronnen te raadplegen.

"Maar daarnaast moeten we ons -zeker in tijden van crisis - bewust zijn van onze eigen vormen van cognitieve dissonantie en andere persoonlijke gebreken. Dat vergroot de kans op het effectief verwerken van informatie in een tijd van informatie-overload."

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

11 gedachten over “Het kan niet waar zijn! (2)”

      1. @ Henk: Gedeeltelijk. Wiki: “Kenmerken die parabels delen met fabels zijn hun kortheid en beknoptheid; in fabels komen daarentegen dieren voor die spreken of andere menselijke eigenschappen en karaktertrekken vertonen, zoals in de fabels van Aesopus.”
        Ik denk dat het aan mijn katholieke achtergrond ligt (en geen gymnasium genoten), dat ik het woord parabel louter associeer met de bijbel.

  1. Je zou het een niet effectieve manier van coping kunnen noemen. Ik ontken gewoon het gevaar, probleem opgelost. NOT. Of: Ik accepteer dat ik niet elk risico kan uitsluiten en vind een redelijke balans tussen veiligheid en leefbaarheid. Zoals jij er toch voor kiest om je kleinkinderen een knuffel te geven bijvoorbeeld.

  2. Ha Henk, ik heb je stukje nog niet eens gelezen, maar heb je gisteren toevallig het programma Pano gezien, op België? Was echt de moeite waard over hoe iemand een soort veiligheid kan (denken te) vinden in zo’n alles verklarend complot-verhaal. Het is bijna te vergelijken met wat een sprookje is voor kinderen.

  3. @Henk, ik vrees dat je gelijk hebt. Ik ben redelijk optimistisch van aard, maar hou mijn hart vast als ik denk aan de wereld die we aan kunnen kleinkinderen nalaten. De aarde herstelt zich wel, zonder de menselijke soort zelfs nog sneller….!

  4. Misschien leven we zelf ook wel in een paradigma shift? Ik verbaas me over al die mensen in mijn omgeving die weer snel verre ( vlieg) reizen willen en denken te gaan maken. Terwijl onze mega mobiliteit mede ten grondslag ligt aan de huidige pandemie.
    Maar ik ben ook geïntrigeerd door de relatief geringe grootte van de huidige corona crisis afgezet tegen een nabije klimaat crisis. Daar voel ik emotioneel de urgentie niet van terwijl ik rationeel weet dat hij er wel is. Probleem is dat ik mijn eigen cognitieve dissonantie natuurlijk niet of nauwelijks op merk. De bijbel had het volgens mij over een splinter en een balk.

    1. @ Simon: de gijzelaars in Sint Michielsgestel (‘influencers’ tijdens de bezetting) dachten dat Nederland na de Tweede Wereldoorlog een herstart zou maken zonder de oude scheidslijnen. De vrede was nog niet getekend of de muren werden weer opgetrokken. Zoiets ervaar ik ook nu. De ANWB maakt zich grote zorgen over het aantal mensen dat niet zal kunnen vliegen in de kerstvakantie. Dat zou toch een ramp betekenen voor die mensen? We hebben dus nog niets geleerd…

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: