Herkennen van fakenews

Nepnieuws heeft altijd al bestaan. Zo maken dictaturen al eeuwen lang gebruik van nepnieuws. Als je dat nieuws maar vaak genoeg hoort ga je er vanzelf (een beetje) in geloven.

Sinds iedereen alles maar op internet kan zetten is er een enorme bulk aan fakenews ontstaan. En naarmate mensen angstiger worden neemt de beïnvloeding ook nog eens toe. Hoe angstiger je bent, des te meer ben je ontvankelijk voor nepnieuws.

In deze corona-tijd giert het fakenews door het internet. Ik hoorde een paar dagen geleden dat een onderzoeker tot de conclusie kwam dat misschien wel de helft van de berichten over covid-19 op internet is gebaseerd op nepnieuws. Helaas weet ik de bron niet meer, dus mogelijk verspreid ik nu zélf wel nepnieuws (…).

  1. Controleer de bronnen

Eén van de belangrijkste dingen om nepnieuws op het spoor te komen is het opsporen van de bronnen waar het nieuws vandaan komt. Staan er referenties in de bijdrage? Met andere woorden: is het bericht controleerbaar? Zo moet je bij de bron kunnen achterhalen of degene die het bericht vermeldt het betreffende bericht wel correct heeft weergegeven.

Maar referenties zeggen lang niet alles. Veel sites noemen af en toe een naam, ze zeggen iemand te citeren, maar je kunt niet achterhalen waar je de verdere informatie kunt vinden. Dat is een signaal dat er sprake kan zijn van nepnieuws. Ik heb een paar keer bij een site gevraagd naar de bron, maar daar kwam dan een vaag antwoord op.

Een opvallend gegeven is daarnaast dat de bronnen vaak ‘loslopende personen’ zijn. Nu kan één persoon ook onderzoek doen, maar bij complexere zaken moet je altijd een team in de arm nemen dat jouw ondetzoek volgt en bevraagt.

Als een huisarts uit Antwerpen in zijn vrije tijd iets heeft ontdekt dat er in de huizen van gezinnen die weinig de dokter raadplegen veel fruitvliegjes rondvliegen is dat wel een aardig gegeven om over na te  denken maar ik zou er maar niet heel internet mee bestormen om nu voor eens en voor altijd te weten hoe het zit met de fruitvliegjes in bepaalde huizen.

Als in de bron wél een organisatie wordt genoemd blijkt toch vaak dat de informatie niet te achterhalen valt. Een item dat momenteel veel bediscussierd wordt betreft het dragen van mondkapjes.

Op een site luidde gisteren de kop: “CDC: 70% van de Covid-patiënten droeg altijd een mondkapje, 4% nooit.” Conclusie: mondkapjes maken de kans op besmetting door covid-19 vele malen groter. ” Het CO2 niveau dat iemand met een mondkapje inademt wordt al binnen enkele minuten met een factor 1000 verhoogd.” Meerdere krasse beweringen door Xandernieuws, maar het is mij niet gelukt om de bronnen te achterhalen.

2. Kennis van zaken?

Een tweede vraag is of degene die het bericht verspreidt kennis van zaken heeft. Het is wel aardig als ik zeg dat Volkswagen de meest duurzame auto is, maar van auto’s heb ik helemaal geen verstand. Dus zulke uitspraken moet ik ook niet gaan doen.

Als het om onderzoek naar auto’s gaat kan ik daar natuurlijk wel iets over schrijven. Maar de informatie komt van iemand anders. Daarom moet ik dan – als ik een site van een wat steviger niveau zou hebben – de bron vermelden zodat de lezer de informatie kan controleren.

Corona

Je ziet tegenwoordig tal van sites die zeker weten hoe de verspreiding van het corona-virus verloopt. Daar mogen we natuurlijk erg blij mee zijn. Degenen die in hun studie en werk van alles bestudeerd hebben zijn nog aan het zoeken, maar op tal van sites lees je over mensen die precies weten hoe het virus zich verspreidt.

Vaak gebruiken coronasceptsche sites elkaars informatie en ze vormen daarmee een gesloten circuit vol met referenties, maar er vindt geen toetsing plaats. Je hebt dan dus meerdere vermeldingen alsof dat de betrouwbaarheid van het bericht vergroot. Maar men citeert slechts elkaar. De oorspronkelijke bron blijkt onvindbaar.

3. Maak eventueel gebruik van Fact-checkers

Bedenk dat er inmiddels veel onjuiste bronnen worden vermeld. Dan is er bijvoorbeeld een zin uit de context gehaald. Maar het is wel een hele klus om dat allemaal te achterhalen. Om je te helpen zijn er tal van fact-checkers aan het werk. Zo’n site is bijvoorbeeld Snopes.com

Een kenmerk van sites die fakenews verspreiden is dat ze fact-checkers per definitie wantrouwen. Dus dan wordt er een bericht verspreid dat fact-checkers betaald worden door de overheid of dat zo’n bureau is opgericht door de farmaceutische industrie.

4. De grote getallen en de grote woorden

Hoe geringer de kennis, des te groter de woorden

Fakenews maakt vaak gebruik van grote woorden en van grote aantallen. Een arts van een ziekenhuis in Bulgarije werd opeens gebombardeerd tot een internationaal vermaard topviroloog toen hij een voor die site welgevallige opmerking had geplaatst.

“Duizenden top-onderzoekers bevestigen dat… ” “Voor eens en voor altijd is duidelijk dat…” “Duizenden gerenommeerde onderzoekers menen dat…”

Over het algemeen kun je stellen dat mensen met weinig verstand van zaken de neiging hebben om extra grote woorden te gebruiken en aantallen te noemen. Het taalgebruik moet dan de ondeskundigheid camoufleren.

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

15 gedachten over “Herkennen van fakenews”

  1. Wellicht verval ik in herhaling. Maar het is mijns inziens vooral een kwestie van de eigen angst herkennen. En die niet ergens op projecteren. Als de angst voor de corona proportioneel is, zal degene die daar (terecht) bang voor is het belang inzien van goede en juiste informatie. En daar dus ook voor openstaan. Als het een oude angst betreft die getriggerd word, zal je geneigd zijn die te projecteren. Op China bijvoorbeeld: “Ja ja, eerst een virus de wereld insturen en dan met je levensreddende ‘vaccin’ op de proppen komen. Ik ben gekke Henkie niet.” Jij trouwens ook niet hoor Henk, ha ha.

    1. Als je je er niet bewust van bent dat er een oude angst getriggerd word, bedoel ik. Dan kom je in een soort van alternatieve werkelijkheid terecht met wellicht ook nog alternatieve (maar dus wel oude) waarheden.

      1. Wat gelijk ook verklaart dat dit met intelligentie weinig van doen heeft. Zie bijvoorbeeld het krantje ‘Gezond verstand’, zeer plaatselijk gedistribueerd in Amsterdam, door voormalig NRC correspondent Karel van Wolferen. (Bericht At5)

  2. Ik denk dat het grootste probleem is dat mensen er niet aan denken dat het misschien fake is. Dan passen ze die tips dus ook niet toe. Voor die mensen raad ik vooral een adblocker aan ook op telefoons. Alles om te voorkomen dat ze die domme onzin uberhaupt zien.

      1. @ Jan, Vlierbloesem: vergelijk het Rotterdamse onderzoek dat onder rokers veel minder dementie voor komt. Rara, hoe kan dat?

      2. Dat was ooit het opperhoofd van de KNVB en maker van zijn eigen realiteit.

        Jammer genoeg ook mij indirecte baas bij Delta Lloyd Verzekeringen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.