Achtergrond van feiten (2)

Wat zijn principes waardoor mensen het zo vaak bij het verkeerde eind hebben? Dat is een actuele vraag in corona-tijd. Hoe komt het dat een deel van de bevolking steeds zekerder weet dat er niets aan de hand is ('een onschuldig griepje') terwijl een ander deel zich grote zorgen maakt vanwege een gevaarlijke pandemie?

Het lijkt wel of de kloof steeds dieper wordt en dat niemand die kloof meer kan overbruggen. Dat noemt Rosling ‘the Gap instinct’. Mensen zijn geneigd om in extremen te denken. Het ene is helemaal waar, het andere is onzin. Er bestaan kun grijstinten. Oftewel: de Borderline Society.

Neem de discussie over mondkapjes. De één beweert dat ze hét middel zijn tegen covid-19. De ander meent dat ze levensgevaarlijk zijn (zie mijn blog van donderdag). Alsof mondkapjes de wereld kunnen redden versus vernietigen. Mensen die vóór zijn onderstrepen hun eigen argumenten, mensen die tegen zijn vinden steeds meer bronnen om aan te tonen hoe gevaarlijk die mondkapjes zijn.

Er is zelfs iemand die constateert dat er in België meer mondkapjes worden gedragen dan in Nederland en dat daar het aantal besmettingen hoger is dan in Nederland, dus mondkapjes verspreiden het covid virus. De mensen in Wuhan lopen op sandalen. Daar is de covid-pandemie begonnen. Dus: sandalen verspreiden covid. Maar zo eenvoudig zit de wereld niet in elkaar...

Een gevolg van het Gap Instinct is dat voortdurend de extremen worden vergeleken. “De rijken worden steeds rijker, de armen steeds armer” wordt ondersteund door een grafiek met de beide extremen. Ik dacht ook dat dat het geval was, trouwens.

Hans Rosling kijkt anders naar die grafiek. Als voormalig arts in Mocambique en Nigeria weet hij maar al te goed dat er sprake is van extreme armoede. Maar hij onderschrijft op statistische gronden niet de stelling dat de verschillen alsmaar toenemen. Hij wil weten wat er tussen die extreme rijken en de allerarmsten zit. Dan wordt volgens hem het beeld meer genuanceerd. Hij kiest als voorbeeld Brazilië: één van de landen die qua rijkdom en armoede het grootste verschil laat zien.

De media laten beelden zien van hyperrijken in Brazilië en van de allerarmsten in de sloppenwijken. Ook Rosling vindt die verschillen veel te groot. Maar, zegt hij op basis van de statistiek: het grootste deel van de inwoners van Brazilië, het modale Braziliaanse inkomen, zit op de schaal van 0 tot 5 op niveau 3. Dat zijn de mensen een TV hebben, een koelkast, een tweedehands auto, ze bezitten een modaal eigen huis (maar vaak nog zonder riolering) en de kinderen gaan naar de middelbare school gaan. Met hun inkomen van 600 euro per maand zijn ze wel veel minder rijk dan de modale Nederlander. Maar het is de grootste groep van de bevolking. Die mensen zien we niet op de televisie. We denken dat Brazilië een aantal miljonairs telt en de rest woont in de sloppenwijken.

Zijn de inkomensverschillen groter of kleiner geworden? De inkomensverschillen zijn afgenomen. De rijkste 10% van de bevolking verdiende twintig jaar geleden 50% van het totale inkomen en nu is dat 41%. Nog steeds is er een grote kloof, maar in een land waar de inkomensverschillen groot waren zijn ze niet nóg groter geworden, maar kleiner.

Ja, maar waar haalt Rosling zijn gegevens vandaan? Die komen van tal van internationale bronnen, zoals de VN. Nu maar hopen dat de bronnen kloppen…

Wat kun je doen tegen het GAP-instinct?

  1. Kijk uit voor grafieken die de extremen benadrukken. Hou in de gaten hoe het in het midden zit. Als het in Nederland in de zomer 39,4 graden is geworden en in de komende winter vriest het 18,5 graden, dan wil dat niet zeggen dat Nederland een uitgesproken landklimaat heeft. Er zijn vooral veel dagen met temperaturen tussen de 12 en 22 graden.

2. Kijk uit voor gemiddelden. Zoek niet naar het gemiddelde inkomen van een land, maar richt je op de vraag: wat verdienen de meeste mensen in dat land? Waar zit de grootste inkomensgroep? Quatar is het rijkste land van de wereld, maar de bulk van de bevolking bestaat uit immigranten met een laag inkomen.

3. Kijk ook uit voor een eenzijdige blik van bovenaf. Als je een groep met een drone filmt lijkt iedereen even groot. Je mist dan een ‘view’ vanaf de zijkant.

Zie je een statistiek: probeer de grafiek dan van meerdere kanten te bekijken. Anders word je zomaar voor de gek gehouden. Er is meer dan alleen de extremen, de gemiddelden of een helicopterview. Om het met Godfried Bomans te zeggen: "Vol vertrouwen liep de statisticus door de rivier. Hij verdronk..." 

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.