Mentaliseren (20) : intelligentie en narcisme

Vanaf het vierde jaar leren kinderen te mentaliseren. Dat is de periode waarin ze 'ontdekken' dat mamma iets ander wil dan zij. 'Ik wil nog even spelen, maar mamma wil naar huis'. Het kind ontdekt dat een ander andere wensen heeft dan hij zelf.

De snelste groei in het mentaliseren vindt plaats tussen de vier en twaalf jaar, dus de periode van de basisschool. Maar op 12-jarige leeftijd is de klus nog niet geklaard. Ook pubers kunnen nog sterk egocentrisch denken en nog niet voldoende door hebben dat de ander andere wensen heeft dan zij zelf.

In feite gaat het proces van het mentaliseren door gedurende de volwassenheid. Mensen doen steeds nieuwe ervaringen op en leren hun kijk op de dingen en mensen bij te stellen.

In gezonde relaties leren mensen steeds beter te kijken naar elkaar en daarmee ook steeds beter in emotioneel opzicht te ‘finetunen’. Ze leren beter naar zichzelf te kijken, ze leren beter achter het gedrag van de ander te kijken en ze begrijpen ook beter hoe de onderlinge interactie verloopt.

Dat is de ideale situatie. Maar we weten ook dat het in de praktijk allemaal wat meer met horten en stoten verloopt. Onder invloed van stress zijn we niet goed in staat om naar onszelf te kijken en al evenmin om achter het gedrag van de ander te kijken.

Verstandelijke beperking

Daarnaast zijn er variabelen in de persoonlijkheid die het goed kunnen mentaliseren in de weg staan. De eerste factor is de beperkte intelligentie. Voor mensen met een verstandelijke beperking is het vaak moeilijk om vanuit meerdere posities te kunnen denken en kijken.

In Nederland wonen ruim 2 miljoen mensen met een lichte verstandelijke beperking. De complexiteit van de samenleving maakt dat ze veel stress ervaren. Daarnaast maakt hun beperkte intelligentie dat het voor hen erg ingewikkeld is om vanuit meerdere posities te (kunnen) kijken.

Narcisme

Maar ook psychische problematiek maakt dat mentaliseren ingewikkeld is. Voor mensen met een narcistische persoonlijkheidsstoornis hebben bijvoorbeeld veel moeite om de onderlinge interactie vanuit meerdere standpunten te bekijken.

Narcisten vinden zichzelf meer competent, slimmer en ook socialer en/of aardiger dan andere mensen. Dat beeld hebben ze niet van hun partner. Die beschouwen ze als minder vaardig, als dommer, als minder sociaal. Ze zetten zichzelf op een voetstuk, maar de fouten van de partner worden uitvergroot (Campbell, Rudich en Sedikikes, 2001). 

Mensen met een gezonde eigenwaarde denken positief over zichzelf en de ander. Bij narcisten zie je dat de ander gediskwalificeerd wordt om daarmee zichzelf extra op een voetstuk te zetten. Dat gaat ten koste van het vermogen om echt naar de ander te luisteren.

Dat de ander gebeurtenissen heel anders ervaart is voor mensen met een ernstige narcistische persoonlijkheidsstoornis heel moeilijk te vatten.

Het denken en voelen doet denken aan de peuter die iemand een klap geeft. Die ander gaat huilen, want het deed echt zeer. Daar kan een peuter heel verbaasd van zijn. Hij heeft zelf niks gevoeld, hoe kan de ander dan zo'n pijn voelen?

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

Eén gedachte over “Mentaliseren (20) : intelligentie en narcisme”

  1. Als ervaringsdeskundige en geheeld codependent met een kwart eeuw ervaring in een huwelijk met iemand met een soortgelijke persoonlijkheid wil ik eraan toevoegen dat een codependent misschien veel empathiser lijkt, maar evengoed veel moeite heeft om te vatten dat een ander een situatie heel anders ervaart… 🙂

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.