Psychische ontwikkeling en kwetsbaarheid

Er zijn allerlei manieren om gedrag van mensen in kaart te brengen. Het meest gangbaar zijn de DSM-criteria. Daar passen ‘uitkomsten’ bij zoals: er is bij persoon X sprake van ADD, bij persoon IJ zien we een stoornis binnen het autistisch spectrum en bij persoon Z kan gesproken worden over een borderline-persoonlijkheidsstoornis.

Minder gangbaar is de zogenaamde ontwikkelingsdynamische benadering. Dan gaat het o.a. over de wijze waarop iemand een eigen ‘ik’ heeft ontwikkeld.

Eén van de grondleggers van dit denken is de ego-psycholoog Erik Erikson. In Nederland is zijn manier van denken o.a. terug te vinden in het werk van prof. dr. R.E. Abraham (Het Ontwikkelingsprofiel) en in de gehandicaptenzorg bij Prof. dr. Anton Došen (SEO, de schaal voor emotionele ontwikkeling). Indirect vind je dit denken terug in het werk van Jacques Heijkoop (‘kunnen en aankunnen’).

Mensen kunnen zeer intelligent zijn, ze kunnen allerlei vaardigheden bezitten en toch in emotioneel opzicht erg kwetsbaar zijn. Dat betekent dat er een enorme spanning komt te staan tussen datgene wat je kán en datgene wat je áán kan. Het kan zo zijn dat iemand vaardigheden heeft die passen bij een volwassen persoon, terwijl diezelfde persoon – met name onder stress- de kwetsbaarheid heeft van een peuter van drie jaar.

De ontwikkeling van het zelf

In het werk van Prof. Abraham vind je de stappen die zorgen voor de ontwikkeling van het ‘zelf’. Kleine kinderen zijn erg afhankelijk van hun omgeving en de manier waarop ze ‘gezien’ worden. Bij een gezonde emotionele ontwikkeling kun je geleidelijk beter een afweging maken tussen wie je zelf bent en wat de ander wil. Je leert minder zwart-wit te denken. Je wordt daarmee minder afhankelijk van wat je bereikt hebt, van de status die je hebt, van het oordeel van de ander.

Vanaf de babytijd wordt er gebouwd aan ‘de persoon’. In de eerste fase van het leven moet de baby een basaal gevoel van veiligheid ontwikkelen. Is de babytijd onveilig, dan heeft dat gevolgen voor alle volgende fasen van de ontwikkeling.

Iedere fase van de ontwikkeling heeft zijn eigen ‘opdrachten’. Zo gaat een peuter een eigen ik ontwikkelen, los van zijn moeder. Positieve ervaringen en moeilijke omstandigheden samen maken hoe je op den duur een eigen identiteit opbouwt.

Volgens Erikson ben je niet ‘af’ als je 21 jaar oud bent. De ontwikkeling gaat je leven lang door en Erikson beschrijft ook uitgebreid de persoonlijkheid van mensen die de 70 jaar al gepasseerd zijn. Dat is handig voor een deel van de lezers van dit blog.

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

3 gedachten over “Psychische ontwikkeling en kwetsbaarheid”

  1. @ Karien: volgens mij vormt de hechting de sleutel voor de ontwikkeling van mensen. Hulpverleners kunnen mensen niet begeleiden als ze ook niet iets weten van veilige/onveilige hechting. Als je die sleutel in handen hebt begrijp je ook meer waarom mensen reageren zoals ze reageren. Hechting verloopt echter nooit veilig omdat er geen perfecte opvoeders bestaan. We leven in een gebroken wereld. Dat betekent dat ieder mens in elke fase van de ontwikkeling deuken en blutsen oploopt. De kleur van die verstoring hangt samen met de fase waarin iemand emotioneel geblutst is geraakt. Bijvoorbeeld: een baby die niet geen eigen plek heeft (van adres naar adres gaat) kan zich niet gaan hechten aan mensen en heeft bij wijze van spreken ‘levenslang’ (tenzij hij op tijd behandeld wordt). Een kleuter die veilig gehecht is maar zijn moeder op 5-jarige leeftijd verliest krijgt wel een deuk, maar er is een gezonde basis. Wij kunnen – in deze gebroken wereld – de schade maar een klein beetje herstellen. Mijn geloof is dat er een wereld komt waarin al deze gebrokenheid verleden tijd zal zijn.

  2. Nu ik zelf eindelijk de ontdekkingsreis maak naar mijn eigen zelf, besef ik dat er maar heel weinig kinderen zijn bij wie deze ontwikkeling op de daarvoor bestemde leeftijd op een gezonde manier verkoopt.
    Is dat nou niet raar?
    Zelfs professionals hebben maar weinig oog hiervoor.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.