Fuctioneren van de hersenen en interventies bij dementie (2)

We dalen af naar een lager systeem in de hersenen. Maar dat wil niet zeggen dat het een minder belangrijk deel is van de hersen. Het limbische systeem.

Er is discussie over de vraag of dit deel van de hersenen bij de grote hersenen hoort, maar daar ga ik mijn hersenen niet over breken: die hebben het al druk genoeg met andere dingen.

Het limbisch systeem is betrokken bij emotie, motivatie, genot, seksualiteit en het emotioneel geheugen. Veel van onze herinneringen hebben een emotionele kleur. En emoties helpen op hun beurt weer bij het ophalen van herinneringen.

De basisschool van vroeger roept bij de meeste mensen geen cognitieve herinnering op ('aap, noot, mies'), maar een emotionele herinnering (de sfeer van de school).

Eén van de onderdelen van het limbische systeem is de amygdala. Professor Simon Baron Cohen meent dat mensen met autisme meer moeite hebben met het lezen van emoties bij anderen doordat hun amygdala minder alert reageert.

Als de bovenste hersenlaag (de cognitie) minder actief is komen de emoties meer aan de oppervlakte. Dat is wel logisch als je het model van de lagen in de hersenen ‘in je achterhoofd’ hebt.

Bij een benadering die past bij het functioneren van het limbische systeem past het inzoomen op de emoties van de persoon. Je doet als omgeving niet zozeer meer een appel op het weten en het kunnen analyseren, maar je werkt vanuit een emotionele klankkleur. Dat zit al in de reminiscentie (het ophalen van herinneringen), maar speelt in de volgende laag van de hersenen een nóg grotere rol.

Belevingsgericht begeleiden. “Wat mooi, meneer Petersen, die foto. Zijn dat uw kinderen en kleinkinderen. Ik denk dat sommige wel op u lijken. Had u vroeger ook van die blonde krullen?” Opmerking: Muziek is altijd een mooie ingang bij het belevingsgericht begeleiden. Zie daarvoor ook het laatste punt.

Operant leren. Dit lijkt niet in de eerste plaats een vorm van belevingsgericht begeleiden, maar het past wel bij – wat Dorothea Timmers-Huigens noemt – de associatieve ervaringsordening. De ene associatie wordt met de andere associatie verbonden. Er daat zitten toch weer emotionele belevingen tussen. “Ik dek de tafel om kwart voor twaalf. Dan weten de bewoners dat we zo meteen gaan eten. Ze gaan dan niet meer lopen over de gang.” Bij deze fase past ook je een tafelkleed gebruikt: dan ziet de tafel er opeens anders uit dan wanneer er daar een spelletje wordt gedaan.

Model-leren. “Als mevrouw de Jong niet haar mond open doet als ik haar wil helpen bij het tandenpoetsen doe ik zelf mijn mond wijd open. Zij reageert daar vaak op door óók haar mond open te doen.”

Muziekagogie. Muziek en emoties zijn sterk met elkaar verbonden. Zelfs dementerende mensen in de laatste twee fasen van dementie reageren vaak nog sterk op muziek. Voor veel huidige ‘oudere jongeren’ roept muziek uit de sixties tal van emoties op.  Als begeleider op een woning of als muziektherapeut probeer je aan te sluiten op de muzikale beleving van de bewoner: welke muziek raakt hem of haar?

De volgende twee lagen in de hersenen zijn de middenhersenen en de hersenstam. De cognitieve mogelijkheden vallen voor een groot deel weg: veel communicatie wordt gevoerd voor de verschillende zintuigen.

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

Eén gedachte over “Fuctioneren van de hersenen en interventies bij dementie (2)”

  1. Goedendag Henk,

    Vind je het goed als ik wat delen van je blog over rouwverwerking in de GHZ deel met mijn leerlingen?
    Mooier en duidelijker dan zoals jij het beschrijft, kan ik het niet vinden 🙂 en zoveel sprekender dan de nogal saaie stof uit hun nogal taaie digitale leeromgeving, natuurlijk met bronvermelding>

    Groetjes,
    Sylvia de Haan

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.