Wie ben jij en hoe gedraag je je?

Wat is 'houden van?' Van iemand houden leer je volgens psycho-analytici van je moeder. Maar die hebben allemaal een moeder-complex. Volgens mij ligt het breder. In ieder geval leert het kind van anderen te houden als er van hem gehouden wordt.

Baby’s hebben de neiging om in de tweede fase van de hechting de moeder (toch wel) met huid en haar op te slokken. Dan spreken we van een symbiose. Bij baby’s leidt dat tot de fase van de eenkennigheid. Duurt die fase lang (tot ver in de peutertijd), dan wordt er gesproken over een separatie-angststoornis.

Peuter

Het los komen van de peuter van de moeder wordt het separatie-individuatieproces genoemd. De peuter is twee en hij zegt nee. Soms ontstaan er dan bobbels in het behang. Dan is de peuter door zijn vader of moeder achter geplakt.

Kleuter

In een volgende fase gaat het proces nog wat verder.

De kleuter moet leren dat hij er mag zijn, ook als niet iedereen altijd aardig tegen hem doet. En ook als hij zelf niet altijd aardig doet.

Dat betekent dat de kleuter geleidelijk leert om zijn gedrag los te koppelen van wie hij is. Maar ook dat hij leert om het gedrag van zijn moeder (of van zijn vader) los te koppelen van wie zij zijn.

Dit is een complexe opdracht die alles te maken heeft met ‘schema’s’ die de kleuter ontwikkelt over zichzelf en over anderen.

Persoon en gedrag

Als een kleuter niet leert om gedrag en ‘zijn’ los te koppelen zal kritiek als zeer heftig worden ervaren. De kleuter heeft dan niet het gevoel dat zijn gedrag niet OK is. Hij heeft het gevoel dat hij er zélf niet meer mag zijn. En dat gevoel van afwijzing leidt vaak tot een escalatie in het gedrag.

Maar dat kunnen kleuters toch nog lang niet? Nee, dat klopt. Margareth Mahler schrijft dat deze fase 'open ended' is. De bouwstenen worden gelegd in de kindertijd. Maar hoe lang en hoe ver deze ontwikkeling verder gaat hangt van de persoonlijke ontwikkeling van mensen af. En bij een deel van de mensen stagneert deze ontwikkeling. Zij blijven in een vroeg stadium steken.

Narcisme

Bij de narcistische persoonlijkheid wordt kritiek ervaren als een narcistische krenking. Narcistische mensen reageren vaak als door een wesp gestoken op iedere vorm van (vermeende) kritiek.

Een voorbeeld uit het blog van 12 november: Woedend was de organist toen de dominee hem vroeg om een bepaald lied op een andere wijs te spelen. Dat maakte hij als organist wel uit. Hij stopte ter plekke met het orgelspel. Hij kwam nooit meer terug...

Borderline

Mevrouw van Veenendaal had bij creatieve therapie een werkstuk gemaakt. Ze wilde het thuis ophangen. Haar man vond dat het niet zo paste bij de kleur van de muur in de woonkamer. Het kon misschien beter in de gang worden opgehangen. Daarop ontstak mevrouw van Veenendaal in woede en scheurde het werkstuk in stukken. Ze voelde zich in de steek gelaten door haar man.

De reactie van mevrouw Van Veenendaal zou kunnen passen bij de problematiek van een borderline persoonlijkheidsstoornis. Ook daarbij zie je ook dat kritiek persoonlijk wordt opgevat. Er is dan ook een aanzienlijke overlap tussen ‘borderline’ en ‘narcisme’. Maar bij borderline komt het aspect van de ‘verlating’ meer op de voorgrond. Ook mensen met een borderline persoonlijkheidsstoornis slagen er onvoldoende in om de zaak van de persoon te scheiden.

Mensen met een narcistische persoonlijkheid en met een borderline persoonlijkheid vertonen vaak primitieve afweer bij kritiek. Hun reactie op kritiek lijkt op de wijze waarop peuters er niet in slagen om persoon en gedrag van elkaar los te koppelen.

 

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

One thought on “Wie ben jij en hoe gedraag je je?”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.