Liegen of fantaseren?

Van kinderpsychiater Anna Freud komt de term 'innocent lying'. Er is een fase in het leven van peuters/kleuters waarin ze informatie toevoegen om hun wereld kloppend te maken. De verhalen zijn niet bedoeld om anderen te bedriegen, maar om te kunnen 'vatten' hoe de wereld in elkaar zit.

Een voorbeeld is de peuter die een koekje heeft opgegeten, maar dan zegt dat Pluto honger had. We beschouwen dat vaak als liegen, maar volgens Anna Freud is het eigen ik van de peuter nog niet sterk genoeg om te kunnen accepteren dat hij zelf dat koekje op heeft gegeten.

In dat kader komt de vraag naar voren wat er met Mary aan de hand was. Ze vertelde overal en aan iedereen dat ze zwanger was, maar dat was niet zo. En haar broer was veteraan en had zelfmoord gepleegd. Ook die informatie bleek onjuist. Wat kunnen redenen zijn waarom mensen zulke verhalen vertellen?

Enkele voor de hand liggende redenen om verhalen te vertellen zijn:

  • Iets jezelf toe kunnen eigenen wat niet van jou is. Denk aan kwesties rond het bezit van stukken grond: er wordt een heel verhaal ‘opgebouwd’ waarmee mensen proberen te bewijzen dat de grond van hen is.
  • Je verantwoordelijkheid ontlopen. Je had iets moeten regelen, maar het is je niet gelukt. Je komt nu met het verhaal dat je ziek bent geworden, en dat je het dus niet kon regelen.
  • Straf vermijden. Je hebt iets niet gedaan of een zaak verkeerd aangepakt. Daar zou je voor moeten boeten. Maar je komt met een verhaal waardoor het plausibel wordt waarom je iets niet hebt gedaan.

Eigenwaarde

Bij Mary ligt het verhaal meer ingewikkeld. Het lijkt te maken te hebben met haar gevoel van eigenwaarde. Kennelijk is ze zelf ‘onvoldoende’ en moet er iets aan haar worden toegevoegd waardoor ze er meer mag zijn. Ze krijgt aandacht als ze een blije aanstaande moeder is en ze krijgt nog meer aandacht als ze door een groot verdriet heen moet.

Jan verliest drie grootouders

Jan (11 jaar) vertelde op school dat zijn oma was overleden. De juf besteedde in de klas aandacht aan zijn verhaal. Twee dagen later was hij niet op school. Hij was naar de begrafenis van zijn oma. De dag daarna liet juf Jan zijn verhaal doen over de begrafenis. Een maand later was de opa van Jan overleden. En wat was dát erg, twee grootouders achter elkaar. Opnieuw kreeg Jan aandacht van de juf en van de klas. Hij kwam opnieuw een dag niet op school. Toen hij weer op school was mocht Jan zijn verhaal doen. Hij kreeg alle aandacht van de klas. De volgende maand was de andere opa van Jan overleden. Zijn lievelingsopa naar wie hij vernoemd was. Dit was toch wel een heel schokkend verhaal. De juf besloot om ook even bij de moeder van Jan op bezoek te gaan. Daar bleek dat alleen het eerste verhaal waar was geweest. De beide andere grootouders waren nog in leven.

In psychische nood

Is Mary iemand die bewust liegt en anderen manipuleert? Dat zou je kunnen denken. Maar je kunt ook op een andere manier kijken. Ze is iemand in nood die op haar manier probeert om aandacht, waardering en erkenning te krijgen. Om de onderliggende pijn maar niet te hoeven voelen zoekt ze naar wegen om ‘gezien’ te worden. Daarmee kan ze ontsnappen aan de voor haar harde werkelijkheid.

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.