Shaming en steniging

Een onverwachtse column van Heleen Mees in de Volkskrant over shaming.  Opeens storten de media zich op jou en kun je eigenlijk niets goeds meer doen.

Econoom Heleen Mees kan uit ervaring spreken. Ze was zelf een aantal jaren geleden onderdeel van een reeks aantijgingen in de media. Of die waar waren of niet doet er nu even niet toe. Het gaat in haar bijdrage om het gevolg van het shamen voor de persoon in kwestie.

Als een persoon die op de één of andere manier in de publieke belangstelling iets fout doet haasten de media zich om een oordeel te vellen. Dat gebeurt bijna altijd zonder voldoende bewijs. Een vermoeden is al voldoende om een groot vuur te ontsteken.

De Britse psychoanalyticus Adam Phillips schrijft dat dit een manier is om via marteling een moraal af te dwingen.

Publieke steniging

Volgens Heleen Mees werken in het westen de sociale media op deze manier mee aan een publieke steniging die te vergelijken valt met de publiekelijke geseling of steniging die met name vrouwen treft in een land als Pakistan. Je kunt ook denken aan heksenverbrandingen zoals die in de late Middeleeuwen in ons land plaatsvonden. Een gerucht was al genoeg om iemand uiteindelijk op de brandstapel te doen eindigen temidden van een joelend publiek.

Mees: “We rekenen elkaar maar al te graag af op een set van ongeschreven regels. Degene die het hardste roept bepaalt wat die regels zijn. En als er onvoldoende bewijs is wordt er geschreven dat de persoon in kwestie op zijn minst de schijn tegen heeft. Op die manier wordt de moraal gebruikt als excuus om anderen te vernederen.” 

Joost Röselaers: "Op deze manier wordt de publieke moraal tot een demonische macht."

Wat er in de praktijk maar al te vaak gebeurt is dat iemand verdacht wordt gemaakt en tegelijk al publiekelijk wordt veroordeeld, zonder dat hij of zij maar enige kans heeft gekregen om het eigen verhaal te vertellen. Dat zie je in kleine verbanden (familie, kerk, werk, de buurt).

Aanklager en rechter

Maar sinds de opkomst van de sociale media is het allemaal nog veel massiever geworden: een kleine aanklacht kan zomaar ontaarden in een tsunami aan ongefundeerde oordelen. Op zo’n moment wordt is de publieke opinie aanklager en rechter tegelijk. Het is dan niet (meer) anders dan in een dictatuur zoals Noord-Korea. Alleen is het in het westen niet de rechter die het oordeel velt, maar de publieke opinie, gevoed door de media.

Maar Heleen Mees gaat nog verder. Ze trekt de lijn door naar de Bijbel. In het Oude Testament was de boodschap ‘oog om oog, tand om tand’. Maar dat is nu juist waar Jezus in het Nieuwe Testament mee afrekent. Zo gaan we niet met elkaar om! We maken geen spiraal van geweld en nog meer geweld. Want daarmee zouden we terecht komen in een eindeloze kringloop van straf en wraak, van zelfbehoud en veroordeling (Gerrit Achterberg). 

Een nieuwe kans

Het Nederlandse recht stoelt volgens Mees niet op vergelding, maar als het even kan op het geven van een nieuwe kans (zie bijvoorbeeld de TBS). Vergelding speelt slechts een ondergeschikte rol. Als het alleen maar om vergelding zou gaan zou onze westerse wereld aan geweld ten onder gaan.

Als we er vanuit gaan dat ieder mens feilbaar is horen daar ook vergeving en mededogen bij. Mensen moeten een eerlijke kans krijgen. Mees zegt het in economentermen: vergeving hoort geen schaars goed te zijn. Ze citeert in dat verband de remonstrantse predikant en ethicus Joost Röselaers:vergeving is een existentieel menselijke of theologische ervaring. God wil ons niet vastpinnen op wat er mis ging in ons leven, maar wil ons een nieuwe kans geven.”

Om het platter – meer horizontaal- te zeggen: een samenleving die alleen maar kan veroordelen en daarmee niet in staat is om te vergeven is een treurige en uiteindelijk ook onleefbare samenleving (Arnon Grünberg). 

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

One thought on “Shaming en steniging”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.