Vier lagen onder de hersenpan (4)

Model

Het model is (te) simplistisch, maar daardoor gemakkelijk om te onthouden.

In de onderste lagen van de hersenen komen de indrukken (prikkels) binnen. Je sorteert die indrukken en koppelt er emoties aan.

In de twee bovenste lagen bedenk je wat je meemaakt en je denkt na over wat er (met jou) gebeurt.

Mensen zeggen nogal eens: ik snap hoe het zit, maar mijn emotie wil niet mee. Je leunt dan op de derde laag, maar de koppeling met de tweede laag wil nog niet soepel verlopen.

Mensen zijn verschillend

Mensen zijn verschillend wat betreft de accenten van hun denken en handelen. Bijvoorbeeld: de één reageert vooral primair, de ander secondair. Dat is een temperamentseigenschap. Het heeft te maken met de manier waarop je je indrukken verwerkt. Maar je kunt ook leren om anders met die indrukken om te gaan. Dan zet je je denken in, dus een hogere laag. Dat vormt bijvoorbeeldde kern van nieuwe behandelingen op het gebied van de borderline persoonlijkheidsstoornis. 

Even uit het verzonken bestaan

Een aantal jaren geleden was ik tijdelijk aan een rolstoel gebonden. Ik was op bezoek op een woning voor demente mensen. Niet als functie als behandelaar, maar gewoon op bezoek. Ik had dus alle tijd. Ik reed met de rolstoel naar de tafel en reed mijn rolstoel naast die van Kees, een meneer die inmiddels zo achteruit was gegaan dan hij weinig meer van zijn omgeving leek te merken. Ik zei een tijdje niets. Langzaam keek hij mijn richting uit. Eerst naar mijn benen, toen hoger en uiteindelijk had hij mijn ogen gevonden. Het duurde eventjes en toen zei hij: "Hé, ben je er weer?" De begeleiding was heel verbaasd, want hij had dagen niet gesproken.

 Anneke van de Plaats gaat er vanuit dat verschillende lagen van de hersenen, ook bij dementerende mensen, aangesproken kunnen worden. Dat was ook bij Kees het geval. Hij functioneerde grotendeels ‘in zijn onderbrein’, maar opeens kon hij eventjes ‘zijn bovenbrein aanspreken’. Volgens Van der Plaats is daar ruimte voor als er rust en evenwicht is. Hoe dat ontstaat is een kwestie van zoeken. Voor mij staat vast dat dat één van de factoren bij kwetsbare mensen o.a. de rust van de kant van de mensen in de omgeving is. “Er hoeft helemaal niets. Het is goed dat je er bent.” 

Medische ingreep

Stel je voor dat een dementerende mevrouw (in één van de laatste fasen van het dementeringsproces) met een pijnklacht naar de tandarts moet. Zou ze zich later dan nog iets van de behandeling kunnen herinneren? Ik hoor nog wel eens zeggen dat het geheugen niets meer opslaat. Om het plat te zeggen: 'het is vervelend als de behandeling heftig is, want mevrouw is het straks toch weer vergeten'.

Als je de theorie van Anneke van der Plaats hier naast legt is het de vraag of dat idee klopt. Binnen de tweede laag van de hersenen worden emoties gekoppeld aan ervaringen. Misschien kan mevrouw zich cognitief niet meer herinneren wat er tijdens de behandeling bij de tandarts is gebeurd. Maar dan nóg kan bijvoorbeeld de ruimte van de tandarts, de kleur van de jas of de geur van de behandelkamer aan een emotie gekoppeld worden zoals ‘bang’, ‘boos’ of ‘verdrietig’.

Bejegening

Als je je dat realiseert krijgt bejegening een centrale rol in de begeleiding van dementerende mensen. Of een dementerende oudere zich ergens thuis voelt hangt voor een belangrijk deel af van de vraag hoe de omgeving naar hem of haar kijkt. Welke consequenties dat heeft voor de dagelijkse zorg wordt o.a. uitgewerkt in het boek van Anneke van der Plaats en Gerke de Boer: Het demente brein, Omgaan met probleemgedrag (Breincollectief, 2014).   

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

2 thoughts on “Vier lagen onder de hersenpan (4)”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s