Vier lagen onder de hersenpan (3)

Dan begint nu het echte nadenken.

Spontane emoties, zoals de basisemoties bang, boos, blij en verdrietig) ontstaan in het onderbrein. Daar worden ook de prikkels verwerkt tot reflexen.

Bovenbrein

Het begrijpen en het denken komen in de derde laag: het bovenbrein. Daar worden we ons bewust van wat we voelen en we kunnen bedenken wat we met onze emoties zullen doen. Je bent boos op je baas, maar je kunt je inhouden om te voorkomen dat je een arbeidsconflict gaat krijgen. Je bent blij, maar je springt niet van blijdschap op de stoelen en de tafels, want dat is niet direct de bedoeling.

Deze bewustwording in de derde laag van onze hersenen maakt dat we kunnen uitstellen en het voorkomt dat we onze emoties ongepast uiten. Ook helpt deze derde laag dat we een deel van de prikkels missen. We zouden immers enorm overbelast raken als alles maar ons hoofd binnen zou denderen.

In de vierde laag gebeurt er nog meer. Opnieuw denken we na, maar we kunnen nu ook naar onszelf kijken (elders heb ik dat ‘mentaliseren’ genoemd). We zijn ook goed in staat om te plannen en te organiseren. We kunnen afwegingen maken: ‘ik zou vanavond met mijn man gaan shoppen, maar het werk belde dat er geen avonddienst is, ik ga een afweging maken wat op dit moment het beste is’.

Ter geruststelling: de meeste mannen vinden het helemaal niet erg om niet te hoeven shoppen.

De vier lagen op een rijtje: 

Laag 1: de prikkels komen allemaal binnen, geleidelijk wordt er gesorteerd tussen belangrijker en minder belangrijke prikkels.

Laag 2: de indrukken worden geordend. Iets is dichtbij of ver weg, een voorwerp is hard of zacht, de drank is heet of koud en daar doe ik iets mee.

Laag 3: de indrukken krijgen een betekenis en ik ben in staat om via die betekenis mijn gedrag aan te passen. Stop – Denk – Doe is een mogelijkheid.

Laag 4: de betekenis wordt ook gerangschikt en geordend. Ik maak afwegingen. Ik kan mezelf zien in relatie tot de ander, ik ben in staat om na te denken over de ander en te kijken naar mijzelf.

Verschillende niveaus

Mensen reageren altijd op verschillende niveaus, maar de accenten verschillen. Als iemand onverwachts kriebelt onder mijn voet schiet ik als een reflex weg en mogelijk dwars door de muur achter me, voordat ik na heb kunnen denken.

Maar als ik op mijn werk ben moet ik soms ook nadrukkelijk oefenen met die vierde laag: hoe reageer ik op een cliënt en wat zit er in mezelf waardoor ik moeite heb met een bepaald persoon?

Verschillende mensen

Kijk je naar individuele verschillen tussen mensen, dan zie je grote verschillen tussen personen. Er zijn mensen die direct reageren, bijna zonder na te denken. Hun gedrag wordt vooral bepaald door hun emoties. Tegenwoordig wordt borderline ook wel een emotieregulatiestoornis genoemd. De kunst is dan om te leren meer van het potentiëel in de lagen drie en vier aan te boren.

Er zijn ook mensen die vooral cognitief handelen. Ze proberen aan alles betekenis te verlenen. Emoties worden zoveel mogelijk toegedekt. Ze zitten vooral in laag 3. De kunst voor hen is vaak om ook die vierde laag in te zetten (dat is niet eenvoudig als je vanaf je kleutertijd vooral aan het verklaren bent geweest). Maar ook daarnaast om meer emotie bij zichzelf te herkennen en toe te laten.

De vier lagen van het brein werden ontleend aan: Anneke van der Plaats en Gerke de Boer: Het demente brein, Breincollectief, 2014. Morgen ga ik nog in op de consequenties van dit 'model' voor de ouderenzorg.
Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s