Vier lagen onder de hersenpan (1)

We gaan het hebben over de gevolgen van het ouder worden voor het functioneren van de hersenen. Als 66-plusser mag ik wel van enige ervaring op dit gebied spreken.

Maar eerst even een stukje over dementering. Slechts een klein deel van de ouderen wordt dement. De cijfers verschillen wel aanzienlijk. De Alzheimer Stichting heeft het over 25% van de 80-plussers, terwijl het NIVEL het heeft over 6% van de mannen boven de 80 en 7% van de vrouwen boven de 80 jaar.

Bij dementie denken mensen bijna altijd aan de ziekte van Alzheimer. Dat is ook wel de meest bekende vorm van dementie, maar er worden steeds nieuwe vormen van dementie ontdekt. Dementie is een koepelbegrip waar zo’n vijftig verschillende vormen onder vallen. Het aantal mensen met Alzheimer wordt daardoor naar verhouding geleidelijk kleiner.

In mijn werk had ik te maken met mevrouw de Jong. Op haar 66e jaar veranderde haar gedrag. Vooral de zeer wisselende stemmingen vielen op. Ook maakte ze van de dag een nacht en omgekeerd. Ze was vaak angstig. Maar het geheugen bleef opvallend goed intact. Zo wist ze van nieuwe begeleiders direct de naam te onthouden. Als ze de krant had gelezen wist ze wat er in de wereld gebeurd was. Mijn indruk was dat ze vooral depressief was. De geriater dacht aan dementie. Ook een aantal jaar later is nog steeds niet duidelijk wat er met haar aan de hand is. Wel is ze geleidelijk qua functioneren verder achteruit gegaan. Maar nog steeds heeft ze een opvallend goed geheugen...

Vijf vormen van dementie

De meest bekende vormen van dementie zijn:

a) De ziekte van Alzheimer. Kenmerkend is o.a. het oprollende geheugen: je gaat steeds meer in het verleden leven. Meneer de Groot herkent zijn vrouw niet meer als echtgenote, hij denkt dat ze zijn moeder is. En zijn dochters worden zijn zusjes. Er worden binnen deze ziekte vier stadia onderscheiden. In de eerste fase zie je vooral moeite met de oriëntatie in tijd en plaats, maar ook taalstoornissen en een afname aan praktische vaardigheden.

b) Vasculaire dementie. Hierbij vallen o.a. de wisselende niveaus van functioneren op. Er is sprake van heldere dagen waarbij de persoon adequaat reageert op de omgeving. Maar er zijn ook dagen waarbij de persoon ‘van de wereld lijkt’. Het beloop hangt samen met de plek waar zich de beschadigingen in de hersenen bevinden.

c) Frontotemporale dementie. Hierbij vallen vooral de gedragsveranderingen en de verandering in de persoonlijkheid op. Bekend is de ontremming die op kan treden en die leidt tot grensoverschrijdend gedrag.

d) Lewy Body dementie. Snel verloop, maar een wisselend beeld (ook betere momenten tussendoor). Veel problemen met de uitvoerende taken (‘executieve functies’). Visuele hallucinaties komen regelmatig voor.

e) Het Syndroom van Korsakov. Mogelijk de snelst groeiende groep mensen met dementie zijn de mensen met ‘Korsakov’. Het belangrijkste kenmerk is geheugenverlies. Opmerkelijk is dat nieuwe informatie wel even kan worden vastgehouden. Tijdens het gesprek met de dokter weet de patiënt nog wat het advies was, eenmaal buiten weet hij niet eens meer dat hij bij de dokter was. Desoriëntatie in tijd en ruimte komen voor, evenals loop- en evenwichtstoornissen. Korsakovpatiënten vertonen regelmatig paranoïde gedrag.

Vier lagen

Geriater Anneke van der Plaats heeft een handzaam model ontwikkeld om uit te leggen wat er met de hersenen gebeurt als je oud bent geworden en het overzicht over je omgeving aan het kwijtraken hebt. Ze heeft het over vier lagen in de hersenen. De bovenste twee lagen zijn de denklagen en daar onder zitten de lagen die emoties en prikkels moeten verwerken. Bij dementie ligt het accent op de onderste lagen omdat het denkvermogen minder wordt.

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

2 thoughts on “Vier lagen onder de hersenpan (1)”

  1. Ik ben verbaasd dat Korsakov (nu) onder dementie valt. Oorzaak is langdurig overmatig alcoholgebruik en ik heb nooit geleerd (lang geleden 😉 ) dat Korsakov een vorm bij dementie is. Het confabuleren vond ik ook altijd opvallend bij Korsakov.
    Leuk om via je blog weer wat bij te leren over een ziektebeeld dat ik bij m’n eindgesprek als casus had.

    1. @ Loesje: Formeel valt Korsakov idd niet onder dementie. Maar er zijn tal van redenen om het toch wel te doen. Zo meldt de site Dementie.nl het volgende: “Het Korsakovsyndroom is strikt genomen geen vorm van dementie. We beschrijven het hier toch, omdat de verschijnselen ervan erg lijken op die van dementie”.

      Ik heb er ook voor gekozen om dit syndroom er bij te noemen omdat momenteel in een aantal verpleeghuizen afdelingen worden vrijgemaakt om mensen met Korsakov op te kunnen vangen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s