Narcisme en ouder worden

Vanmorgen scoorde ik hoog op de verstrooidheidsindex. Omdat de tandpasta op de plek stond waar anders de shampoo staat scheelde het een haartje (...) of ik had tandpasta op mijn washand uitgeknepen. Maar misschien komt met de fluor de haargroei wel weer terug. Dat zou een fraai gevalletje serendipiteit zijn...

Volgens mijn wettige huisgenote Tineke zou er ook iets anders aan de hand kunnen zijn. Ze sprak de hoopgevende woorden: “Zulke dingen zullen we de komende jaren wel vaker mee gaan maken.” Hoogste tijd dus om me weer eens te verdiepen in de gevolgen van het ouder worden…

Meneer Dijkstra is op zijn 63e jaar zijn baan kwijt geraakt. Dat was niet op vrijwillige basis. Hij kon echter zonder gezichtsverlies een beroep doen op een overgangsregeling die zijn werkgever hem had aangeboden.

Voor Meneer Dijkstra was zijn werk erg belangrijk: het verschafte hem een belangrijk deel van zijn identiteit. Hoewel hij de laatste tijd de snelle ontwikkelingen op het werk niet meer bij kon benen hield hij naar zijn omgeving het beeld op van een man om wie alles draaide. Zonder zijn ervaring en inbreng zou de afdeling helemaal instorten.

Omdat meneer Dijkstra moeite had met de snelle veranderingen op zijn werk zou je kunnen denken dat het een opluchting voor hem zou zijn om er eerder uit te stappen. De laatste jaren had hij vaker last van allerlei lichamelijke klachten, was hij meer geïrriteerd en sliep hij slechter. Dat waren allemaal signalen van ‘overvraging’.

Noud Engelen en Bas van Alphen voeren in hun boek Ouderen met karakter (2016) deze meneer Dijkstra op als iemand met wie het juist niet goed gaat na zijn vervroegde pensioen. Het mogen stoppen is voor hem geen opluchting. Dat komt door zijn narcistische persoonlijkheidsstructuur. Het werk (en de verhalen die hij vertelde over zijn werk) had hij nodig om bewondering van anderen te verkrijgen. Waar moet hij nu de erkenning vandaan halen?

Eén van de aspecten die de auteurs noemen is dat de afgunst ten opzichte van anderen toe zal nemen. De rivaliteit die in het leven van narcistische mensen vaak al vanaf hun vroege jaren een rol heeft gespeeld zal sterkere vormen aannemen.

Daarnaast valt te verwachten dat de grootheidsgevoelens zullen toenemen: het idee het meer en beter te weten dan de ander. Dit ter compensatie van de krenking door het ontslag en de nieuwe leefsituatie. Bart America beschrijft in Allemaal mensen 2.0 (2016) hoe deze veranderingen gevolgen kunnen hebben voor bijvoorbeeld het werk van de huisarts. Hoe ga je om met zulke patiënten in de huisartsenpraktijk?

Bij narcisme behoort ook het zeer beperkte vermogen om te kunnen mentaliseren. Bij mensen met narcisme is sprake van een onvermogen om te zien hoe het gedrag van jezelf van invloed is op het gedrag van de ander. Als de dagelijkse ‘hulpbronnen’ (bijvoorbeeld de waardering vanwege het werk) wegvallen betekent dat er nóg meer strijd in de communicatie gaat zitten.

Soms worden trekken bij het ouder worden milder. Maar bij iemand als meneer Dijkstra zie je dat hij er bepaald niet plezieriger op wordt in de omgang. Vooral niet voor mensen met voor wie hij rivaliteitsgevoelens koestert.
Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

2 thoughts on “Narcisme en ouder worden”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s