Geluk is niet maakbaar

“Wat doe je om gelukkig te worden?”

Dat was een vraag die een tijdschrift mij stelde. Ik gaf als antwoord dat dat onmogelijk is. Je kunt jezelf niet gelukkig maken. Geluk is namelijk niet maakbaar. Eén van de redenen waarom mensen ongelukkig zijn is dat ze perse gelukkig willen zijn.

Vasileimos Thermos

Dat wil niet zeggen dat we niet kunnen en mogen streven naar ‘aangename ervaringen’ zoals de Griekse priester en psychiater Vasileimos Thermos dat noemt. Hij beschrijft drie lagen van ‘aangename ervaringen’.

  1. De eerste laag is die van pleasure, van genot. Dat is de laagste laag. Die is zelfs te koop. Bijvoorbeeld in de vorm van genotsmiddelen: snoep, tabak, alcohol, drugs en sex. Dit is ook de laag van de verslavingen. Je raakt gemakkelijk verslaafd als je niet aan de twee volgende ‘lagen’ toe komt.

2. De tweede laag is die van satisfaction, de voldoening. Dat is de ervaring die je hebt als je een doel hebt bereikt. Dat kan zijn dat je een opdracht af hebt gemaakt, dat je je huis schoon hebt gemaakt of dat je een diploma hebt gehaald.

Die voldoening treedt niet op als je er niets voor hoeft te doen.

  • Bij voldoening past ook dat je er inspanning voor hebt verricht: je wilt iets bereiken en je moet er iets voor doen.
  • Er speelt ook een langere termijn in mee: het duurt een tijdje voordat je dat doel hebt bereikt.
  • Kenmerkend voor de voldoening is daarnaast dat het gaat om klussen die je jezelf stelt en die je in je eentje kunt bereiken.

3. De derde laag is die van de joy, van de vreugde. Die kun je, volgens Vasileimos Thermos, alleen bereiken in relatie tot en met andere mensen. Als je voortdurend ruzie hebt met anderen, alleen maar negatief naar anderen kijkt, kun je niet tot vreugde komen.

Als je de diepere lagen van de aangename ervaringen in je leven niet kent kun je ook verleidingen moeilijk weerstaan. Genot (de snelle ervaring op de korte termijn) wint het dan van de diepere emoties in je leven. Je wilt je hier en nu goed voelen. Het is ik-gericht: ik moet nu scoren.

Aan diepere ervaringen, waardoor je meer mens wordt, kom je niet toe. Die diepere ervaringen maken dat je los kunt komen van de directe ervaring van genot. Ze geven ook ruimte om te ervaren dat er meer is dan alleen het leven hier op aarde.

Emily Esfahani Smith

De Amerikaanse psychologe Emily Esfahani Smith schreef ik 2013 een artikel onder de titel ‘Er is meer in het leven dan gelukkig moeten zijn’. Daar kwamen zoveel reacties op dat ze besloot een boek te schrijven. Dat is nu in het Nederlands verschenen: De kracht van betekenis (Ten Have, 2017).

Ook Emily Esfahani Smith schrijft dat alles in de westerse wereld lijkt te draaien om geluk, maar de zin uit dat leven lijkt maar al te vaak te zijn verdwenen. Ze noemt vier aspecten die bij zingeving een rol spelen:

1. Het besef dat je deel uit maakt van een groep, van mensen om jou heen bij wie je terecht kunt en voor wie jij van betekenis kunt zijn.

2. Het hebben van een doel in je leven.

3. Het ervaren van betekenis in je leven, een verhaal hebben over jouw leven, zodat je identiteit vorm krijgt (‘ik mag er zijn, ik doe er toe’).

4. De ervaring van een mysterie dat boven het hier en nu uit gaat: er is meer tussen hemel en aarde.

Meer over Thermos en Smith in bijdragen in het Nederlands Dagblad van 7 en 9 juni 2017. 

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

2 thoughts on “Geluk is niet maakbaar”

  1. Maak van: ‘Eén van de redenen waarom ..’ in je aanhef ‘De reden bij uitstek waarom ..’ en je hebt het of een belangrijk uitgangspunt van het boeddhisme te pakken.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s