Kenmerken van disfunctionele gezinnen

Ooit schreef ik een serie blogs over disfunctionele gezinnen. Kenmerkend voor deze gezinnen is de codependency: men is afhankelijk van elkaar. Maar deze afhankelijkheid ziet er anders uit dan je zou verwachten. Men heeft elkaar nodig omdat anders ‘het systeem instort’.

Oorspronkelijk komt de term uit gezinnen met een ouder die verslaafd is aan alcohol. Het hele gezin werkt er aan mee om maar te voorkomen dat de boel niet helemaal uit de hand loopt (bijvoorbeeld: de moeder zorgt dat de vader niet boos wordt als hij weer eens teveel op heeft, de kinderen zorgen dat ze ‘onzichtbaar’ zijn als pappa weer eens aan de drank is geweest).

Later bleek dat deze problematiek in veel meer gezinnen speelt, bijvoorbeeld in gezinnen met een ouder met psychiatrische problematiek.

Een interview in de Volkskrant herinnerde me aan wat ik eerder over deze gezinnen schreef. Zoals: wat zijn belangrijke kenmerken van disfunctionele gezinnen?

Zeven eigenschappen

1. De gezinsleden proberen onafhankelijk van elkaar te functioneren. Maar dat lukt niet goed. Men kan niet mét en niet zonder elkaar. Men voelt zich bij elkaar niet veilig. De schijnbare onafhankelijkheid is dus geen gezond emotioneel verschijnsel.

2. De gezinsleden zijn zeer kritisch tegenover elkaar. Vaak heeft men het gevoel op eieren moet lopen. Eén verkeerde opmerking tijdens een verjaardag en de vlam slaat zomaar in de pan. In deze gezinnen gebeurt het uiteindelijk ook vrij vaak dat kinderen jarenlang het contact met de familie verbreken.

3. Er ontstaan coalities, bijvoorbeeld tussen een dochter en haar moeder. Om stand te kunnen houden heeft de coalitie een zondebok nodig. Dat kan de vader zijn, of een ander kind uit het gezin. Valt er iemand uit (bijvoorbeeld door overlijden), dan ontstaat er weer een nieuwe coalitie. In de zondebok-functie zitten ook bepaalde patronen, maar dat is weer voer voor een ander blog.

4. Ook het taalgebruik is disfunctioneel, waarbij o.a. opvalt dat er in extremen wordt gesproken: ‘je luistert nooit’, ‘ik krijg altijd op mijn donder’, ‘jij communiceert niet’, ‘altijd moet je mij hebben’.

5. Hoewel de onderlinge band tussen de gezinsleden zwak is wijt men de problemen aan de boze buitenwereld. “We wonen in een slechte buurt, de onderwijzer begrijpt ons kind niet, de buren gedragen zich negatief, de mensen in de kerk zijn achterbaks, de hulpverlening deugt niet”. De kinderen krijgen vaak een boodschap mee om anderen niet te vertrouwen: “Blijf maar uit de buurt. Je weet hoe Oom Gerard is”.

6. Onderling wordt er tussen de gezinsleden weinig informatie uitgewisseld. Toch denkt, voelt en spreekt men voor elkaar. Men vult in voor de ander zonder de ander gesproken te hebben.

Vaak wacht men ook tot de ander in actie komt. Zo verwijt Mevrouw Veenstra haar broer dat hij nooit op bezoek komt terwijl zij ook nooit het initiatief heeft genomen om hem op te zoeken.

7. In disfunctionele gezinnen is veel vaker dan in andere gezinnen sprake van psychische en psychosomatische klachten. Vaak zijn meerdere kinderen in het gezin om psychosociale redenen ‘in therapie’.

Er is veel vaker dan in andere gezinnen sprake van vage lichamelijke klachten, die bovendien slecht behandelbaar blijken te zijn (bijv. moeilijk instelbare diabetes, slaapproblemen, allerlei vage hartklachten, langdurige rugklachten zonder duidelijke medische oorzaak).

Het komt nooit meer goed…

In het interview in de Volkskrant had de vader het contact met zijn moeder verbroken. Zijn moeder werd door hem omschreven als een zeer complexe vrouw. Maar twee van zijn eigen kinderen hadden later op hun beurt het contact met hém verbroken. Dat was een staaltje van transgenerationele problematiek.

De vader wilde proberen om het contact met zijn kinderen te herstellen, maar de psychiater was behoorlijk stevig in haar repliek. “Ga er maar vanuit dat het nooit meer goed komt.”

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

4 thoughts on “Kenmerken van disfunctionele gezinnen”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s