Iedereen een etiket? (1)

Menselijk gedrag is altijd complex. Daarom is al eeuwen lang geprobeerd om dat gedrag begrijpelijk te maken door er een bepaald ‘etiket’ aan te geven. Zo wordt de veelheid van gedragingen of emoties eenvoudiger in beeld gebracht. Op die manier kwamen de oude Grieken tot het idee van het temperament. Dat verklaarden ze aan de hand van lichamelijke factoren. Iemand die overal tegenop ziet zou teveel zwarte gal in zijn lichaam hebben. Daar komt ons woord zwartgallig (Grieks: melancholisch) vandaan.

Het meest gebruikte handboek om gedrag in kaart te brengen is in onze tijd het Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM). Je zou het het internationaal erkende spoorboekje van de psychiater kunnen noemen.

Dit handboek geeft behandelaars over de hele wereld houvast met een eenduidig systeem aan criteria voor honderden diagnoses. Dat is handig, omdat je dan overal dezelfde ‘diagnostiektaal’ spreekt. Maar er is ook een keerzijde. Het reduceert de complexe werkelijkheid van de menselijke psyche tot een serie van kenmerken.

Doe je dan de individuele mens nog wel recht?

De blindedarm van kamer 316

“Op kamer 316 ligt een blindedarm.” Iedereen beseft dat degene die dat zegt niet bedoelt dat in die kamer van het ziekenhuis slechts een lichaamsdeel ligt (dat overigens nu juist verwijderd is…).

Maar dan de volgende zin: “Op Eekhoorn 4 wonen allemaal autisten.” Doe je dan de zeven individuele bewoners van die woning wel recht? Het kan zo zijn dat ze allemaal de diagnose ‘autisme’ hebben gekregen. Toch is Martijn een héél ander persoon dan Pieter.

Een citaat van een autismedeskundige: “Misschien wel 90% van de studenten aan de wiskundefaculteit heeft een stoornis binnen het autistisch spectrum.”

Een uitspraak van een leerkracht op een reguliere basisschool: “De helft van de kinderen in mijn klas heeft ADHD”. Misschien is de helft van de kinderen opvallend druk is, maar dat is nog geen ADHD. Als het wél zo is: is ADHD dan een gewone menselijke eigenschap die nu eenmaal hoort in de huidige samenleving met zijn vele indrukken…?

Twee spanningsvelden

Uit de voorgaande citaten komen twee spanningsvelden naar voren. Het eerste is dat je het risico loopt de mens teveel te reduceren tot zijn diagnose. Bovendien kijken we door die diagnose vaak niet goed meer naar andere factoren. Jacques Heijkoop, psycholoog en auteur van het boek ‘Vastgelopen’:  “Een etiket vertroebelt onze blik”.

Het tweede bezwaar is dat bepaalde diagnoses dusdanig gemeengoed lijken te zijn dat het gewoon wordt om een bepaald ‘etiket’ te hebben. Prof. Dr. J. Derksen, hoogleraar klinische psychologie in Nijmegen: “Het lijkt wel Sinterklaas. Op den duur heeft iedereen zijn eigen etiket.”

Deze bijdrage heb ik eerder geschreven voor het Tijdschrift ‘Wegwijzer’. 

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

3 thoughts on “Iedereen een etiket? (1)”

  1. meh… ik ben het met je eens dat we voorzichtig moeten zijn met wat we zeggen en ik denk ook dat we voorzichtig moeten zijn met het stellen van diagnoses. Maar soms doen sommige opmerkingen ook wel eens een beetje pijn. Ik heb mijn diagnose niet gekregen omdat ik na het drinken van een blikje cola even wat drukker ben ofzo.
    Maar ja, ik denk wel dat er soms vrij snel een diagnose word gegeven en ook mensen die in het grijze gebied vallen krijgen dezelfde diagnose waardoor deze een beetje ontkracht word ofzo.
    Toen ik op de adhd dag was, moet ik ook wel eerlijk toegeven dat ik verbaasd was over hoe relatief rustig de meeste mensen waren.. Als je je als adhd’er op een adhd dag een buitenbeentje voelt omdat je in vergelijking met de rest erg onrustig, impulsief en snel afgeleid bent dan klopt er iets niet meer helemaal maar goed, het kan ook zijn dat mijn diagnose dan niet klopt of dat het merendeel daar gewoon strak stond van de ritalin ofzo, who knows 😉

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s