Tijdgeestziekten (1)

Twintig jaar geleden zaten wachtkamers vol met mensen die RSI meenden te hebben. Duizenden polsen werden in blauwe steunmiddelen ingekapseld. Daar hoor je tegenwoordig weinig meer van. De boeken over RSI liggen inmiddels onverkoopbaar bij de ramsj. Zo’n bejaarde ziekte wil je nu niet meer oplopen. Daarom is de naam veranderd in CANS. Heb je alsnog een verklaring voor je klachten.

Volgens filosoof en antropoloog Elke Müller (in het tijdschrift TMZ)  bestaat er een verband tussen de hedendaagse technologieën en deze ziekten. Ze meent dat de populaire neurologisch invalshoek tekort doen aan allerlei hedendaagse verklaringsmodellen. Het ontwikkelingsdynamische model doet meer recht omdat het minder reductionistisch is. Ze mist echter een cultuurhistorisch perspectief.

Als voorbeeld noemt ze de technologische ontwikkelingen in de 19e eeuw, die gepaard gingen met allerlei nieuwe ziektebeelden. Sigmund Freud had geen Freud kunnen zijn als hij niet had gewerkt in een eeuw met grote maatschappelijke veranderingen. De auteur brengt de toen populaire diagnoses als neurasthenie en hysterie in verband met deze ontwikkelingen.

Schoksgewijze veranderingen

Volgens de auteur treedt er bij schoksgewijze veranderingen in de samenleving altijd een tweespalt op. Aan de ene kant worden nieuwe ontwikkelingen gezien als dé kans voor de toekomst.

Aan de andere kant worden ze als een bedreiging gezien, als een ziekmaker. Denk bijvoorbeeld in onze tijd aan het optimisme inzake de mogelijkheden die de computer ons biedt én het veel gehoorde geluid dat de technologische ontwikkeling en van de afhankelijkheid van de computer ziekmakend zijn.

Oftewel: het Griekse pharmacon: geneesmiddel én vergif. Het wordt nog complexer als we beseffen dat de technologie én als hét middel voor de toekomst én als gevaar voor de toekomst wordt ingezet voor de genezing van de tijdgeestziekten.

Elektriciteit

De voor velen magische werking van de elektriciteit werd door kwakzalvers ingezet als genezing voor honderden kwalen. Zowel elektriciteit als ziekten werden gezien als magische en onzichtbare krachten. Omgekeerd hadden mensen nauwelijks weerwoord tegen de snelle ontwikkeling die hen min of meer overkwam, zonder dat ze er naar toe waren gegroeid. De maatschappij verkeerde als het ware in shock, met als gevolg: allerlei psychisch onbegrepen klachten.

De elektriciteit vormde ook de verklaring rond 1860 voor epilepsie. Er zouden allerlei elektrische schokgolven door de hersenen gezonden worden. Op die manier ontstonden er ook weer allerlei behandelmethoden, waarbij elektrische ontlading werd ingezet bij de behandeling van epilepsie. De ziekte werd helemaal begrepen vanuit één model: de oorzaak was elektrische ontlading en de behandeling gebeurde ook met behulp van elektriciteit. Om het in een gezegde uit de Bijbel te benoemen: de duivel werd met Beëlzebub uitgedreven. Dat betekende voor veel mensen met epileptische insulten een nieuwe schokkende ervaring.

Ik citeer Elke Müller : “Elektriciteit was kortom zowel een panacee als een ziekmaker. Ze vertoont met andere woorden een ‘januskop’. Er is dus een merkwaardige wisselwerking te bespeuren tussen technologieën die menen voor bepaalde aandoeningen een oplossing te zijn – als wel deze aandoeningen mede veroorzaken of in stand houden”.

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

One thought on “Tijdgeestziekten (1)”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s