Hoe weet je of iemand goed luistert?

Dat weet je natuurlijk nooit helemaal zeker. Maar: kun je een beetje voorspellen wat de prognose is als er sprake is van een hoogoplopend conflict? Zo’n ruzie, zoals bij het Familiediner bijvoorbeeld. Als ik daar (wel eens) naar kijk blijf ik het spannend vinden: gaat het lukken om een diepgewortelde vete bij te leggen? Dan moet er wél geluisterd worden…

Mentaliseren

De afgelopen week behandelde ik in een groep weer eens het onderwerp ‘mentaliseren’. Om zelf uit een escalerend conflict te komen hebben de ‘deelnemers’ twee handvatten nodig:

a) ze moeten in staat zijn om eigen emoties te voelen en te herkennen. “Wat doet het mij als Kees zo’n opmerking maakt?”

b) ze moeten in staat zijn om achter het gedrag van anderen emoties te voelen en te herkennen. “Jan doet wel erg boos, maar wat zit er achter zijn gedrag?” 

Veel (!) mensen zijn hier vanuit zichzelf onvoldoende toe in staat. Ze herkennen de eigen emoties niet goed én ze kijken niet verder dan alleen het uiterlijk gedrag van de ander. Gelukkig kun je mentaliseren leren, maar dat is wel een levenslang leerproces.

Wat zijn signalen dat iemand niet mentaliseert?

  • Meteen antwoord geven zonder na te denken. Als je heel snel antwoord geeft heb je niet echt geluisterd. Dan heb je dus ook geen emoties kunnen lezen. Dat geldt zeker voor het mailverkeer en voor Twitter, omdat je iemand dan ook nog eens niet ziet.
  • Zwart-wit denken: iets is goed of iets is fout. Bij mentaliseren hoort het kunnen denken in nuances.
  • Woordgebruik in extremen. Bijvoorbeeld altijd of nooit. “Ik word altijd gepest”, “mensen hebben nooit tijd voor mij”, “iedereen is het met mij eens.”
  • Mensen die de oorzaak van de problemen steeds weer buiten zichzelf leggen. “Dat ik zo doe komt omdat jij je zo gedraagt.”
  • Slachtoffertaal: “Zo ben ik nu eenmaal.”  “Ik kan er ook niks aan doen.”
  • Het verschuilen achter protocollen en regels. “De organisatie schrijft voor dat…”
  • Gedrag waarbij voortdurend geprobeerd wordt om de ander onder controle te houden: de één neemt de bovenpositie en de ander moet zich  aanpassen (‘jij moet je excuses aanbieden’). 

Je hoeft maar een discussie te volgen en je kunt gewoon gaan scoren op deze items. Dan kun je ook een beetje inschatten of er wel geluisterd is.

Rumoer in de Stiltecoupé 

Maandag belandde ik in een luxe eerste klasse stiltecoupé, want ik moest in de spits mijn cursus nog zien voor te bereiden. Dan hoor je die gesprekken niet. Dat wilde ik ook niet.

Maar in Amsterdam Zuid stapte er een gebroekrokte dame in de trein die in nogal bekakte taal bezig was met een telefoongesprek. Ze had (kennelijk) een probleem met één van haar medewerkers. “Ik betaal de prijs van de slechte ervaringen die mijn medewerkers elders hebben opgedaan. Dan ben ik kennelijk een trigger, want ik maak iets bij ze los. Dan sta ik natuurlijk als vrouw meteen met één-nul achter.” 

Op dat moment sprak iemand haar aan op haar luidkeelse toon in de Stiltecoupé. “Oh, zeg ik geloof dat dit gesprek hier niet zo gewaardeerd wordt. De mensen hebben kennelijk andere dingen te doen. Om de vrede te bewaren zal ik dus maar ophangen.” Ik keek nog even waar mevrouw de telefoon op ging hangen.

Het lag in ieder geval allemaal niet aan haar. Als iemand met haar botste had dat te maken met vroegere ervaringen van die persoon. Ze hoefde niet naar zichzelf te kijken. En dat iemand vraagt of het wat stiller kan zijn in de Stiltecoupé: die persoon is lastig, want hij onderbreekt haar. Ze os het slachtoffer van haar medewerkers en van de lastige medereizigers. Ze komt niet op het idee dat ze zelf een vergissing heeft begaan door hier luidkeels door te gaan met haar gesprek.

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

2 thoughts on “Hoe weet je of iemand goed luistert?”

  1. Beste Henk,

    Ik lees, als startend psycholoog, je blog met heel veel plezier!
    Interessante post, en herkenbaar voor velen vermoed ik, langs beide kanten.

    Groeten

    Astrid

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s