Escalatieladder

Ik kan me voorstellen dat je – als je in de oorlog geboren wordt – iets met conflicten hebt. Zo ook Friedrich Glasl, politicoloog en antropoloog. Hij werd in 1941 in Wenen geboren, de hoofdstad van het land dat al dan niet vrijwillig voor Anschluss bij Hitler-Duitsland had gekozen.

Eenmaal afgestudeerd werkte hij o.a. voor de UNESCO en kreeg daar regelmatig te maken met conflicten. Die werden door hem bestudeerd en hij ontdekte een bepaald patroon bij de opbouw van de spanning. Er is sprake van een dynamiek waarbij geleidelijk aan mensen (of landen) elkaar niet meer kunnen bereiken.

Glasl ontwikkelde de escalatieladder of conflicttrap: een model dat laat zien hoe een conflict gaandeweg steeds heftiger kan worden.

Vorige week (op 1 mei) plaatste ik het eerste blog over ruzie maken. Heel vaak heeft ruzie een toedekkende rol: de werkelijke problemen worden ‘ontkend’: het conflict heeft de functie van het maskeren van bijvoorbeeld emotionele pijn.

Karikaturaal beeld

In de familie die in dat blog genoemd werd waren de mensen elkaar uiteindelijk gaan mijden. Maar juist daardoor raakte de werkelijkheid nog meer vertekend. En wel dusdanig ‘verdraaid’ worden dat je je afvraagt hoe er ooit zulke karikaturen opgebouwd konden worden.

De vertekening van de werkelijkheid werd dus steeds groter en ‘iedereen’ was in dat beeld gaan geloven. Als iemand ooit de werkelijkheid gecheckt zou hebben, zou meteen duidelijk zijn geworden dat het hele verhaal aan alle kanten rammelde.

De behandelaar waar het in dat blog over ging plaatste de stand van zaken binnen de betrokken familie in de tweede fase van de escalatieladder van Glasl. Hij noemde dit patroon zelfs soms waanachtig. En wanen bestrijdt je niet met argumenten. Bij die ontwikkeling passen dus ook de karikaturen: de werkelijkheid wordt dusdanig vertekend dat mensen op enige afstand verbijsterd afvragen hoe het mogelijk is dat mensen ‘zo’ over elkaar zijn gaan denken.

Tweede fase

De tweede fase van de escalatieladder kenmerkt zich door één en al emotie. Het doel is nu: zorgen dat de ander gezichtsverlies leidt. Om dat te bereiken worden coalities gevormd: er treedt blokvorming op.

Enkele kenmerken voor de tweede fase op de escalatieladder zijn:

  • Er wordt gezocht naar medestanders (coalitievorming). Ben je geen medestander, dan word je als tegenstander gezien. Het denken is zwart-wit.
  • Het standpunt van de eigen partij of groep is het enige juiste standpunt. Een andere opvatting wordt als onjuist en zelfs als moreel verwerpelijk gezien (en dus: ontkenning van de morele integriteit van de ander).
  • Er ontstaat een grove vertekening in percepties over de andere partij. Die opvattingen vallen niet meer met argumenten bij te sturen: de ander zit fout en krijgt de rol van zondebok.
  • Door de ene partij wordt de ander rechtstreeks of via onderling overleg binnen de ‘coalitie’ zwart gemaakt en voortdurend verdacht gemaakt.
  • Er is sprake van een selffulfilling prophecy: alles wat de ander doet of zegt wordt weer in hetzelfde kader geplaatst: ‘zie je wel!’

In de tweede emotionele fase gaat het volgens Glasl over winnen of verliezen. Er is geen intentie meer om er uit te komen: de ander moet wijken, als het niet vanzelf gaat, dan maar via allerlei acties.

Geen psychologie meer…

De psychotherapeut die over deze situatie vertelde was van mening dat deze situatie zijn competentie te boven ging. Als psycholoog ben je niet voldoende opgeleid om om te kunnen gaan met dit type botsingen. Hij wilde zich uit het proces terugtrekken.

Dat gegeven was binnen de familie weer de aanleiding om elkaar over en weer opnieuw uitvoerig de schuld te gaan geven…

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

1 thought on “Escalatieladder”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s