Wat is de winst van ruzie maken? (1)

Een behandelaar kreeg vanwege een aantal therapiesessies de mogelijkheid om zich inzicht te verwerven in een lange familiegeschiedenis vol met verbaal wapengekletter.

Hij las een reeks brieven en verbaasde zich over de miscommunicatie. Er waren allerlei oordelen over elkaar ontstaan zonder dat iemand op het idee was gekomen om de ander te bevragen. Ideeën over de ander werden daardoor alleen maar versterkt. Voor hem als buitenstaander was het duidelijk dat de waarheid inmiddels zoek was geraakt door sterk verkleurde waarnemingen. Hoe kan dat gebeuren in een familie van zo op het oog weldenkende mensen?

De psychotherapeut stelde vervolgens de vraag: ‘hoe kan het dat mensen soms zo lang met elkaar in een strijd gewikkeld zijn?’ Volgens hem kan dat alleen als er iets mee te winnen valt.

Er valt iets te winnen…

Dat klinkt natuurlijk vreemd. Kijk maar eens in een oorlogsgebied: er zijn vaak alleen maar verliezers. En toch – aldus die behandelaar – valt er kennelijk iets te winnen. Je moet er maar opkomen…

Eén van de redenen is dat mensen niet de werkelijke pijn onder ogen willen zien. Sommige families zijn daardoor in permanente strijd met de buitenwereld. Anderen vechten die strijd binnen de familie uit. In beide gevallen is de winst dat je daarmee voorkomen dat je naar je zelf moet kijken. Het sleutelbegrip daarbij is dat strijd ook een manier is om de controle te behouden (zie het blog van gisteren).

Wat is de winst die Recep Tayyip Erdoğan heeft bij het verbaal strijd voeren tegen tal van tegenstanders? De aandacht wordt afgeleid. De economische problemen krijgen minder aandacht en de uitschakeling van allerlei tegenstanders wordt gelegitimeerd. Precies zo gaat het in het klein tussen mensen die steeds ruzie met elkaar maken.

Waansysteem

in de bewuste familie waren de mensen elkaar uiteindelijk gaan mijden. Maar juist daardoor raakte de werkelijkheid nog meer vertekend. En wel dusdanig ‘verdraaid’ worden dat je je afvraagt hoe er ooit zulke karikaturen opgebouwd konden worden.

De vertekening van de werkelijkheid werd dus steeds groter en ‘iedereen’ was in dat beeld gaan geloven. Als iemand ooit de werkelijkheid gecheckt zou hebben, zou meteen duidelijk zijn geworden dat het hele verhaal aan alle kanten rammelde.

Cognitieve dissonantie/ cognitieve fusie

In de praktijk zul je dat toch zien dat mensen alsnog proberen het hele systeem bij elkaar te houden. Festinger heeft het dan over cognitieve dissonantie. Of je past je denken zó aan dat je toch nog klopt, óf je ontkent dat wat je leest ook wel eens de waarheid zou kunnen zijn. “Het kan immers niet waar zijn dat het anders is.”

Er wordt in dit verband wel gesproken van een cognitieve fusie. We gaan met onze gedachten en ideeën zo om alsof ze zijn wat ze zeggen te zijn. En zo ontwikkelt zich in feite een ‘waansysteem’ dat niet meer gecheckt wordt en niet meer ter discussie staat. Omdat het zo is, is het zo. Je gaat in je eigen verhaal geloven en alles wat anders klinkt is niet waar.

Alternatieve feiten

Daarmee wordt – aldus deze psychotherapeut-  opnieuw wordt de pijn gemeden. Want je eigen fouten (h) erkennen, dat doet ook weer pijn. Eerst was er de strijd die de pijn moest opheffen en daarna moest ook nog eens de geschiedenis aangepast worden. Om met Donald Trump te spreken: er was sprake van alternatieve feiten.

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s