Levenscyclus en familieverhoudingen (6)

Moeder Boonstra is 89 jaar oud. Ze woont samen met haar jongste zoon (Bertje, 48 jaar) in een vrijstaand huis in een Fries dorp. Dochter Martine woont in hetzelfde dorp, dochter Merel woont in een ander dorp. De oudste zoon, Johan, heeft veel contact met zijn moeder, maar hij woont op aanzienlijke afstand van zijn geboortedorp. 

Hoe zat het ook alweer in de familie Boonstra? Er waren spanningen tussen de oudste dochter Martine en de tweede dochter Merel. En die spanningen leken verband te houden met de zorg voor hun moeder en daar achter liggend: de door beiden gewenste band van met hun moeder.

De beide broers leken buiten schot te blijven. Dat zie je wel vaker in gezinnen: de relatie tussen moeder en dochter roept een andere dynamiek op dan de relatie tussen vader en dochter.

Als het om gezinsdynamiek gaat, gaat het altijd om zeer gekleurde emoties. Het is vaak moeilijk om achter de feiten te komen. Gisteren hoorde ik van een rechter dat hij bij conflicten tussen gezinsleden vaak met dikke dossiers werd geconfronteerd waarbij het grootste deel van de aangevoerde feiten berustte op familiair wantrouwen en de daaruit voortkomende misverstanden. Zijn reactie: “U zit hier helemaal verkeerd! U moet niet bij de rechtbank zijn. U moet eerst eens leren om goed naar elkaar te luisteren. Gaat u dat maar even op de gang bespreken.”

Kantelpunt

Als de rollen anders worden zie je dat er een nieuw evenwicht nodig is. Eén van die momenten is het kantelpunt waarbij kinderen meer zorg gaan krijgen voor hun ouders. De positie van de meest sterke in het gezin verschuift. Die stoere vader die alles kon en wist blijkt opeens veel brozer te worden. De moeder die alles regelde blijkt niet meer alles te kunnen regelen.

Deze verandering doet vaak veel met kinderen. Maar het veroorzaakt ook emotionele turbulentie in de onderlinge verhoudingen. Er moet een nieuw evenwicht worden gevonden. Dat uit zich bijvoorbeeld in de vorming van ‘coalities’. Daarbij kan een centraal thema worden: wie neemt de zorg op zich? Of juist andersom: wie onttrekt zich aan de zorg?

Als het gaat om rivaliteit en angst voor liefdesverlies kan bij zorgverlening de achterliggende gedachte de behoefte aan erkenning zijn. Oftewel: de erkenning wordt gezocht in het geven van zorg.

Nagy

De Hongaarse psychiater Iván Böszörményi-Nagy (spreek uit: Nodzj) maakt tijdens zijn behandeling onderscheid tussen vier dimensies in de relationele werkelijkheid van de mens.

1. Feiten

De dimensie van de feiten: persoonsgegevens en gebeurtenissen in de familie. Zo hebben feiten uit het leven van ouders hebben gevolgen voor kinderen. Een psychiater met wie ik veel heb samengewerkt zei soms: “we moeten zijn grootouders opgraven om werkelijk te snappen wat er in dit gezin aan de hand is.”

Grootvader Boonstra kwam om in het verzet. Vader Boonstra heeft zijn eigen vader niet lang gekend. Maar ook hij overleed op betrekkelijk jonge leeftijd. De jongste zoon Bertje was drie jaar oud toen zijn vader overleed. En hoe zat het gezin in elkaar waar moeder Boonstra opgroeide? Het gaat hierbij dus om de feitelijke gegevens, je trekt er nog geen conclusies uit.

2. Gevoelens

De dimensie van de psychologie: gevoelens, gedachten, emoties en behoeften van het individu? Hoe heeft men gebeurtenissen verwerkt en de eigen persoonlijkheid gevormd? In dit denken speelt vooral de hechting tussen kinderen en hun ouders een grote rol.

De beide dochters bij de familie Boonstra schelen maar 1½ jaar in leeftijd. Welke band hadden ze met hun vader? Wat betekende het voor hen dat hun vader opeens wegviel en ze beiden in hun welzijn veel meer afhankelijk werden van hun moeder? Hoe was de relatie tussen Martine en Merel? Was er strijd om de aandacht van hun moeder?

3. Rollen in het gezin

De dimensie van de transactie of machtsconstellaties (de systeemdimensie): hoe waren en zijn de rollen verdeeld binnen het gezin? Daarbij kun je bijvoorbeeld denken aan de wijze waarop er onderling gecommuniceerd wordt. Wie neemt de initiatieven, wie is er bepalend? Wie neemt de Bovenpositie in, wie neemt de Onderpositie in of wordt er vanuit een Volwassen positie gecommuniceerd? Hoe ziet dat er dan in gedrag en communicatie uit?

Is er sprake van coalities binnen het gezin? Trekken bepaalde kinderen sterk met elkaar op, worden anderen buitengesloten? Is er een zondebok in het gezin? (degene die ‘veroordeeld’ wordt zodat anderen hun eigen pijn minder hoeven te ervaren?).  Hoe is de relatie met de eventuele schoonfamilies. Er zijn een schoonzus en twee zwagers. Doen ze mee of staan ze aan de zijlijn?

4. Ethiek

De vierde dimensie is het meest complex. Het is de dimensie van de relationele ethiek: verweven in feiten, psychologie en interacties. Termen daarbij zijn: rechtvaardigheid, loyaliteit, meerzijdige partijdigheid.

Daar zijn ingewikkelde boeken over geschreven, maar dat laat ik nu maar even zitten. Het gaat er om of je er uiteindelijk in slaagt om vanuit de feiten, de persoonlijke ervaringen en de ‘machts’verhoudingen binnen het gezin kunt komen tot een goede afweging wat in dit gezinsverband een ‘gezonde’,  maar ook in ethisch opzicht goede manier van omgang met elkaar is.

Dat betekent: het leggen van een gezonde basis van vertrouwen naar elkaar toe, uitgaande van ieders goede bedoelingen.

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s