Levenscyclus en familieverhoudingen (4)

Moeder Boonstra is 88 jaar oud. Ze woont samen met haar jongste zoon (Bertje, 48 jaar) in een vrijstaand huis in een Fries dorp. Dochter Martine woont in hetzelfde dorp, dochter Merel woont in een ander dorp. De oudste zoon, Johan, heeft veel contact met zijn moeder, maar hij woont op aanzienlijke afstand van zijn geboortedorp. 

De kinderen van mevrouw Boonstra hebben allemaal – behalve Bertje – Abraham en Sara al gezien. Je zou zeggen: wat een levenswijsheid moet dat opleveren. Maar dat valt nogal tegen. Er is sprake van onderlinge rivaliteit en jaloezie.

Barsten worden scheuren

Vorige week sprak ik een psychotherapeute die zei: “Beneden de veertig kun je barsten in de gezinsstructuur voor lief nemen. Het zijn hobbels, maar er valt mee te leven. Ieder gezinslid is doorgaans met zijn eigen carriëre en met zijn eigen gezin bezig. Na de veertig worden die barsten scheuren. De emotionele schade uit het verleden kan steeds moeilijker worden toegedekt. Zeker als ouders overlijden kan dat leiden tot heftige gezinsdrama’s.”

Daar komt nog bij dat met het ouder worden bepaalde trekken van de persoonlijkheid niet milder, maar juist sterker worden (hier is o.a. door psychiater A.T. Beck over geschreven). De flexibiliteit wordt minder. Zo worden mensen die altijd al gericht waren op controle nu nog meer krampachtig in het uitoefenen van controle. Dat kan rond de partner zijn, maar ook ten aanzien van broers en zussen.

Zorg vanuit controlebehoefte

Bij familie Boonstra zagen we al dat dochter Merel er zeer op was gebrand om betrokken te zijn bij de zorg voor haar moeder. Dat is op zichzelf een natuurlijke behoefte van kinderen, maar zoals zich dat bij Merel manifesteert was het niet zozeer een kwestie van goede zorg, maar van controlebehoefte. Ze verloor de realistische verhoudingen uit het oog.

Boze buitenwereld

Er zijn ook gezinnen waarbij de familieleden vooral botsen met de ‘boze buitenwereld’. Alles en iedereen die van buiten af komt is verdacht. Dat is een vorm van – wat we wel noemen – sociale interpretatie. Je komt dit in collectief verband tegen in gesloten gemeenschappen zoals vissersdorpen en bij sommige minderheidsgroepen in de samenleving.

Maar ditzelfde verschijnsel doet zich dus ook voor binnen pathologische gezinsverbanden. Eén van de vormen die in dat verband wordt beschreven in de literatuur is het zogenaamde ‘kluwengezin’ (Minuchin). 

Zondebok

Ik had ooit te maken met een gezin waar de vader als een patriarch heerste. Toen ik daar op bezoek was vielen me alleen al de details op: alleen de vader kreeg koffiemelk in de koffie en een koekje bij de koffie.

De oudste zoon had het gezin verlaten en dat werd door de vader als verraad gezien. Nu de oudste dochter een conflict had met haar vader was dat de schuld van de oudste zoon, die het verkeerde voorbeeld had gegeven. Hij werd de zondebok.

De tweede zondebok was Jeugdzorg, die de kinderen stimuleerde om tegen het gezag van de vader in opstand te komen.

Uiteindelijk zijn acht van de tien kinderen met aanzienlijke problemen het huis uit gegaan. Maar dat lag allemaal nog steeds aan het slechte voorbeeld van de oudste zoon en aan het falende beleid van jeugdzorg. 

Los-zand-gezin

Ik heb me afgevraagd of de familie Boonstra ook een kluwengezin was. Maar daar kwam ik niet op uit. Het was eerder een ‘los-zand-gezin’. Onderling hadden broers en zussen niet veel contact. De moeder was de spin in het web van het gezin. Eigenlijk verliepen de onderlinge contacten grotendeels via haar.

Wat je wel zou kunnen verwachten was dat er – vanwege de onderliggende emoties jaloezie en rivaliteit – binnen het gezin sterk vanuit de bovenpositie zou worden gecommuniceerd. Daarbij liggen accenten bij het controleren van en bepalen voor de ander. Iemand die niet meegaat in dergelijke patronen loopt dan uiteindelijk het risico om als zondebok te worden gezien.

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s