Masochistische neurose

In de Volkskrant lees ik regelmatig de belevenissen van meneer Somberman. Meneer Somberman is pas blij als hij ongelukkig is.

Soms kom je van die mensen tegen die zich alleen maar slachtoffer lijken te voelen. Ze lijden aan hun bestaan, maar het lijkt ook wel of ze – door hun ellende uitgebreid te etaleren – weer een eigen zin in het bestaan proberen te creëren. De ellende wordt breed uitgemeten (bijvoorbeeld op social media). Hoe meer ellende, des te meer likes. Het wordt dan dus een soort van ziektewinst. 

Bij meneer Somberman voelt het voor mij nog iets anders. Hij etaleert wel zijn ellende (hij schrijft in de krant), maar meer als feitelijke constatering: ‘hoe meer ellende, hoe meer vreugd’. 

In de goot een genie

Een variant op dit thema zijn de pubers/jongvolwassenen die niet kunnen voldoen aan de verwachtingen van hun ouders/omgeving. Als het niet op een positieve manier lukt (ook een academische opleiding, ook de luxe huis), dan maar heel slecht. Dat zie je nogal eens bij kinderen van beroemde ouders. Erik Erikson: in de goot ben ik tenminste een genie. 

Bladerend in een oud studieboek (Johan Cullberg, Moderne Psychiatrie, Ambo 1994, 8e druk) kom ik de term ‘de masochistische neurose’ tegen. Ik dacht: zo’n manier van denken en doen moet toch een naam hebben? Kijk, dat zou het dus kunnen zijn bij meneer Somberman: de masochistische neurose. Ik moet gestraft worden, ik mag niet gelukkig zijn.

Cullberg: “Deze mensen kunnen pas in een behoorlijk ongunstige positie een soort vrijheid en opluchting voelen. Dit kan met zich meebrengen dat zij de neiging hebben om te trouwen met een dominante of anderszins kwetsende partner of met iemand die fysiek mishandelt.”

Tot verbazing van hulpverleners worden pogingen om de persoon uit zijn emotioneel of fysiek belastende situatie te helpen consequent door die persoon tegengewerkt. Zo wil Somberman geen pillen om zich beter te voelen, hij wil lijden aan zijn bestaan.

Masochisme is met name bekend geworden op het gebied van de seksualiteit. Dat zou dan te maken hebben met ambivalentie op het gebied van het lichamelijk genieten (dat mag niet en moet bestraft worden). Maar het doet zich dus ook voor op een breder gebied van interpersoonlijke relaties.

Niet mogen genieten

Het kan ook gebeuren dat iemand iets heeft bereikt waar hij of zij best trots op mag zijn (een diploma behaald, promotie gemaakt). Maar in tegenstelling tot wat je zou verwachten geraakt die persoon in een negatieve stemming.

We denken dan vaak dat iemand als gevolg van een bovenmatige inspanning zichzelf uitgeput heeft. Cullberg geeft er een mogelijk andere lading aan: de persoon krijgt schuldgevoelens en angstgevoelens. Hij verdient het niet om blij te mogen zijn.

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

One thought on “Masochistische neurose”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s