Levenscyclus en familieverhoudingen (3)

Moeder Boonstra is 88 jaar oud. Ze woont samen met haar jongste zoon (Bertje, 48 jaar) in een vrijstaand huis in een Fries dorp. Dochter Martine woont in hetzelfde dorp, dochter Merel woont in een ander dorp en de oudste zoon, Johan, is de provincie uit gegaan. Dat zie je vaker bij oudste zoons…

Tussen beide zussen heerst een sfeer van rivaliteit en jaloezie. Nu het met de gezondheid van moeder Boonstra minder gaat neemt dochter Martine een deel van de zorg over. Dat is tegen het zere been van dochter Merel, die zich buitengesloten voelt. Als moeder Boonstra ’s morgens naar Martine belt dat ze zich niet fit voelt is Merel boos dat zij niet gebeld is. 

Dit is één van de emotionele facetten van de rivaliteit: als je niet mee kunt doen of minder betrokken kunt zijn voel je je buitengesloten. Het is een stagnatie in de sociaal-emotionele groei die zijn wortels vindt in de peuter/kleutertijd. Wie de ander als rivaal ziet en zich buitengesloten voelt heeft moeite met samenwerking op gelijkwaardig niveau.

Disfunctionele gezinnen

In de onderlinge verhouding tussen beide zussen zie je kenmerken die passen bij disfunctionele gezinnen. Die gezinnen worden in allerlei toonaarden beschreven en verfilmd. Dit zijn enkele kenmerken:

  1. De behoefte aan controle over elkaar. Er moet steeds verantwoording worden afgelegd.
  2. Gelijk hebben. Er wordt steeds geoordeeld over de ander. Die doet het steeds fout.
  3. Onvergeeflijk zijn. Iets was jaren geleden al uitgesproken is kan op de meest onverwachtse momenten toch weer naar voren worden gehaald.
  4. Permanent wantrouwen. Steeds worden de verkeerde bedoelingen van de ander benadrukt.
  5. Invullen voor de ander. De ander krijgt niet de kans om te vertellen wat hij/zij bedoelde: de verklaring ligt al bij voorbaat vast.

Moeder Boonstra belde ’s morgens haar dochter Martine op dat ze zich niet fit voelde. Martine fietst naar haar moeder en vertrouwt het niet helemaal. Ze maakt een afspraak bij de dokter. Aan het eind van de ochtend knapt moeder weer redelijk op. Ze vindt het niet nodig om naar de dokter te gaan. Martine besluit het even aan te zien en belt de dokter af.

Merel was overdag naar haar werk. Martine had even op de mail gezet dat moeder niet fit was geweest. ’s Avonds belt Merel haar moeder op. Ze vraagt aan haar moeder waarom zij niet gebeld was. Moeder zegt dat Merel niet thuis was en dat Martine in de buurt woont. Eigenlijk begrijpt moeder ook niet waar Merel zich zo druk over maakt.

De boosheid tegen haar moeder durft Merel eigenlijk niet te uiten (angst voor liefdesverlies, zie het blog over kleuters). De boosheid verschuift richting oudste zus Martine. Daar heeft Sigmund Freud al over geschreven, maar het gebeurt nog steeds.

Disfunctioneel in de praktijk

Inderdaad: het was stevig tegen het zere been. Merel zet een boze mail aan haar oudste zus in elkaar.

  • Waarom ze niet had gehoord dat haar moeder niet fit was (1).
  • Dat was weer een bewijs dat ze als zus niet serieus werd genomen (2).
  • Dat gebeurde vroeger ook al, toen ze nog op de basisschool zaten. Toen had Martine ook niet gezegd dat haar moeder zichzelf in de vinger had gesneden en gehecht moest worden (3).
  • Het was nu dus wel duidelijk hoe de vork in de steel zat: Martine wilde alle zorg voor haar moeder in eigen handen houden en haar zus er buiten houden. Zij vist dus weer achter het net (4).
  • Aan Martine wordt ondertussen niets gevraagd: Merel heeft de bedoeling al voor haar zus ingevuld (5).

Professionele hulp nodig

Als zulke patronen (schema’s) van jongs af aan bestaan kom je daar met een kort gesprekje niet meer uit. En de doel op de mail bespreken werkt bijna altijd contraproductief. Hier is hulp van een professionele buitenstaander nodig.

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

1 thought on “Levenscyclus en familieverhoudingen (3)”

  1. Heftig! Alsof je over mijn familie schrijft. Maar ook goed om te weten dat ik kennelijk niet de enige ben die in zo’n gezin is opgegroeid. …

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s