Levenscyclus en familieverhoudingen (2)

Johan Boonstra groeide als oudste op in een gezin met twee zussen en een broer. De broer wordt Bertje genoemd. Hij is anders dan anderen. Toch heeft hij wel een baan en zelfs een auto (zie het blog van 31 maart).

Bertje woont met zijn 48 jaar nog steeds bij zijn moeder. Maar nu wordt moeder ouder en kwetsbaarder. Waarschijnlijk zal ze moeten verhuizen. En hoe wordt er dan voor Bertje gezorgd? Dat was een vraag die aan de orde kwam in een blog van een aantal dagen geleden. Of is dat zorgen voor misschien niet nodig omdat Bertje het eigenlijk best wel zélf kon?

Maar laten we eerst maar eens naar moeder Boonstra (88 jaar) kijken. Ze woont nog zelfstandig is haar eigen huis, maar kan dat nog wel?

Herhaalt de geschiedenis zich?

“Je zou zeggen dat de gezamenlijke zorg voor familieleden het beste in de mens naar voren brengt. Maar dat is helaas maar al te vaak juist niet het geval.

De zorg voor een familielid kan leiden tot  spanningen binnen de familierelatie, die eindigen in heftige conflicten. Oude wonden worden opengehaald en jeugd rivaliteiten kunnen opnieuw parten gaan spelen.

Eén van de belangrijkste bronnen van irritaties tussen broers en zussen in zo’n situatie blijkt te maken te hebben met de zogenaamde familiedynamiek oftewel de rol/plek die kinderen hebben ingenomen in de familie. 

Het is dan niet ook vreemd als volwassen kinderen in deze nieuwe situatie ineens hun oude rol/plek weer oppakken. Zo kunnen oude rivaliteiten en jaloezie weer volop gaan opspelen.” Aldus Marjolein Buurs, die zelf mantelzorger is.

Rivaliteit en jaloezie

‘Rivaliteit’ is één van de items die Prof. R.E. Abraham aan de orde stelt in zijn ontwikkelingsprofiel. Bij een stagnerende sociaal-emotionele ontwikkeling zie je dat kinderen kunnen blijven steken in een voortdurende rivaliteit ten opzichte van elkaar. Ze zijn er op uit om te winnen. De allergie die daar bij past is dat ze er niet tegen kunnen als de ander ergens beter in is of meer kennis in huis heeft.

Rivaliteit zie je vaker van jongere kinderen ten opzichte van oudere kinderen. Alfred Adler heeft dat meer dan een eeuw geleden al beschreven als kenmerk van de tweede zoon ten opzichte van de oudste zoon (Jacob versus Ezau in de Bijbel): koste wat het kost moest Ezau het eerstgeboorterecht krijgen).

Jaloezie zie je juist vaak van het oudere kind ten opzichte van het jongere kind. Die emotie steekt vaak al de kop op bij de geboorte van een jonger broertje of zusje. Net op het moment dat het eigen ‘ik’ zich voluit ontwikkelt word je als peuter opeens ingeruild voor een jonger exemplaar dat heel veel aandacht krijgt.

Rivaliteit en jaloezie zijn ‘emotionele brekebenen’ als het om samenspelen en samenwerken gaat. Mensen die in deze fase van een ontwikkeling blijven steken zitten vooral in de bovenpositie (rivaliteit) of in de onderpositie (slachtoffer).

Twee zussen

Inderdaad ontstaan er bij familie Boonstra al snel spanningen. De oudste zus woont dicht bij haar moeder in de buurt en neemt daardoor min of meer vanzelf een aantal zorgtaken over.

Maar ook het gegeven dat ze de oudste dochter is kan daarbij een rol spelen. De oudste kinderen in een groter gezin hebben vaak meer de neiging om zorg te dragen voor anderen. Dat moesten ze vroeger ook doen voor jongere kinderen.

De tweede dochter (Merel) heeft als kind het gevoel gehad dat ze ‘maar’ de tweede was en niet zo meetelde. Regelmatig heeft ze gestreden om meer aandacht (= rivaliteit). Ze wilde op school ook betere cijfers halen. Dat oude gevoel komt nu weer boven. Ze krijgt weer het gevoel dat ze buitengesloten wordt. De oude jaloezie stak de kop op. “Zie je wel: Martine is moeders favoriet! Zij wordt altijd als eerste gebeld!”

In zekere zin was Merel een beetje een sandwich-kind: ze nam een positie in tussen een kwetsbare broer die veel aandacht nodig had en haar zus.

In feite worden oude spanningen niet minder, ze worden zelfs uitvergroot. Merel raakt zó verblind door deze boosheid dat ze niet in staat is om zich te realiseren dat het meer frequente contact van haar moeder met Martine (de oudste zus) een logisch gevolg is van de omstandigheden. Degene die het gemakkelijkste te bereiken is en het dichtst bij woont wordt nu eenmaal vaak het eerste gebeld om mee te gaan naar de dokter. Maar door de sterke jaloeziegevoelens was ze niet in staat om realistisch naar deze situatie te kijken.

Kortom: er ligt al heel wat materiaal klaar voor een eventueel Familiediner. 

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

One thought on “Levenscyclus en familieverhoudingen (2)”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s