Oplossingsgericht werken (4)

Naar aanleiding van: John Roeden en Fredrike Bannink, Oplossingsgericht werken (met licht verstandelijk beperkte cliënten); Harcourt, 2008, € 27,50.

Er is ook een nieuwer boek dat gaat over oplossingsgericht werken met ouderen. 

Volgens mij biedt het Oplossingsgericht werken goede ingangen omdat de cliënt niet uitgeschakeld wordt maar juist wordt uitgedaagd om mee te doen. Veel cliënten met een lichte verstandelijke beperking zijn gewend dat de ander hen maar moet motiveren. Dat schiet dus vaak niet op.

Eén van de beperkingen ligt mijns inziens bij cliënten met een verslaving, omdat de invloed van de verslaving vaak sterker is dan de eigen motieven.

De methode zou wel een basis kunnen leggen onder de motivatie, maar de werkelijke stappen vragen om meer dan alleen oplossingsgericht werken.

En dan nu de klager. Die heeft wél een probleem. Maar hij vindt dat de ánder het probleem op moet lossen.

In de thuissituatie is de bezoeker de puber die het helemaal niet nodig vindt om zijn kamer op te ruimen. Ambulant begeleiders kennen tientallen voorbeelden (en ook dilemma’s) rond deze bezoekers. Je weet bijvoorbeeld dat een levensstijl funest is, maar de cliënt vindt dat hij gewoon zo door kan gaan…

De klager is de puber die óók vindt dat zijn kamer een puinhoop is, maar zijn moeder moet het opruimen.

Iedereen kent in zijn omgeving mensen die altijd lopen te klagen over wat er niet goed is en wat anderen hen hebben aangedaan. De schoonmoeder is in veel sketches het voorbeeld van zo’n klager.

De klager geeft dus wél aan dat er een probleem is. Je denkt zelfs wel eens: had hij of zij het maar minder over dat probleem! Bij een klaagtypische relatie is ook sprake van lijdensdruk. De cliënt heeft dan ook een hulpvraag. Het probleem moet opgelost worden!

Het probleem bij de klager is dat hij of zij zichzelf niet ziet als een onderdeel van het probleem. Hij hoeft zélf niet te veranderen. De ánder moet veranderen. Of: de ander moet zich meer inzetten zodat het probleem verholpen wordt. Er is geen (zichtbare) motivatie tot verandering van het eigen gedrag aanwezig.

In de opvoeding is dit dus de puber die (ook) vindt dat zijn kamer een puinhoop is. Maar hij vindt dat zijn moeder er voor is om zijn kamer op te ruimen….

In de straat rond een flatgebouw in Amsterdam ligt veel troep. Bewoners zijn gewend om allerlei spullen naar beneden te gooien. Jongeren gooien gewoon lege blikjes op straat. Iedereen vindt het op straat een bende. Maar zij zijn er niet voor om het op te ruimen. Dat is de taak van de gemeente. 

Ja, maar

Een klager is dus iemand die vindt dat er een probleem is, maar dat dat probleem door de ander moet worden opgelost.

Een bekend verschijnsel bij de klager is het ‘ja maar’. Ieder advies dat de ander geeft leidt tot bezwaren. Je kunt adviseren tot je een ons weegt, het helpt allemaal niets. De klager wil het probleem namelijk niet bij zichzelf neerleggen. Dus moet de klager passief blijven. Zo lang dat maar gebeurt ligt de oplossing niet bij de klager, maar degene van wie de hulp verwacht wordt.

Een ‘ja maar’ richt de aandacht op wat er niet is. De oplossing komt niet in beeld, de aandacht wordt weer teruggeleid naar het probleem.

Ja, én…

De grote valkuil voor de hulpverlener is dat hij het ‘ja maar’ ook weer gaat beantwoorden met zíjn ‘ja,maar’. De cliënt zegt dat hij zich eenzaam voelt. De hulpverlener zegt: ‘en als je nu eens naar je werk zou gaan’. De cliënt zegt: ‘ja, maar dan kom ik Arie weer tegen’. De hulpverlener: “Ja, maar als je zó blijft doen blijf je je natuurlijk eenzaam voelen”.

Een ‘ja, maar’ gesprek is nooit effectief. Het leidt tot een discussie waarin iedereen zijn gelijk wil halen. Een veel spannender ándere ingang is: ‘ja, en….’

 * Cliënt: “Dan kom ik Arie weer tegen”

* Hulpverlener: “Ja, en wie kom je nog méér tegen?

Klagers erkennen dat er een probleem is. Ze zien echter niet dat ze onderdeel zijn van het probleem. De oorzaak ligt bij de ander die niet hard genoeg werkt aan de oplossing. De ander moet zó veranderen of moet zich op zó’n wijze inzetten dat het probleem er niet meer is.

Niet bagatelliseren

De omgeving heeft vaak de neiging om het probleem te bagatelliseren. “Zo erg is het nou toch óók weer niet?” Dat is bij de klager een misstap. Hij reageert met zijn bekende ‘ja maar’. Hij zal het probleem nóg groter maken omdat hij zich niet begrepen voelt.

Als familie, hulpverlener of in het pastoraat begint het contact met het erkennen van het probleem. “Ik kan me voorstellen dat je dat vervelend vindt”.

Nooit of altijd

Een klager heeft het over ‘nooit’ of ‘altijd’. De kinderen zijn altijd dwars, mijn man luistert nooit en de trein is altijd te laat. Erken dus dat het lastig is. Maar er zijn altijd uitzonderingen.

Daarom is de tweede vraag die naar de uitzonderingen. Wanneer is het probleem er minder? Wanneer heb je er minder last van?

Heb je wel eens een dag waarop je denkt ‘dat was tóch leuk met de kinderen’. ‘Heb je wel eens een moment dat je toch een goed gesprek had met je man?’ ‘Ben je wel eens op tijd gekomen met de trein?’

 

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

One thought on “Oplossingsgericht werken (4)”

  1. Rondom de flatgebouwen van de Bijlmermeer lag veel troep. Bewoners zijn gewend om allerlei spullen naar beneden te gooien. Jongeren gooien gewoon lege blikjes op straat. Iedereen vindt het op straat een bende. Maar zij zijn er niet voor om het op te ruimen. Dat is de taak van de gemeente.

    Uiteindelijk is er besloten om met belastinggeld en Europese subsidies besloten de flatgebouwen maar te slopen …..

    Niet echt oplossing gericht. Die enkele bewoners met dit gedrag gaan hier en elders gewoon verder met hun gedrag.

    Vriendelijke groet,

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s