Een volwassen peuter? (2)

Gisteren heb ik Dennis ontmoet. Hij is veertig jaar oud. Tijdens die ontmoeting kreeg ik van zijn moeder een beeldvormingsverslag. Het verslag is geschreven door een behandelaar in de GGZ. Zij geeft het volgende beeld:

Het performale IQ van Dennis ligt op de leeftijd van acht jaar. Performaal heeft o.a. te maken met de manier waarop je je kennis weet toe te passen. Sommige mensen hebben een goed geheugen, maar weten niet hoe ze hun kennis in de praktijk toe kunnen passen. Dat ‘scoor’ je lager op het performale IQ. Het meet hoe je praktisch omgaat met je kennis. Hoe los je praktisch een probleem op bijvoorbeeld. Motorische vaardigheden spelen hierbij een rol, maar evengoed een aantal inzichten, zoals bijvoorbeeld het ruimtelijk inzicht. Dit performale IQ meet ook hoe je kunt plannen en organiseren.

Het verbale IQ van Dennis is qua leeftijd vergelijkbaar met een kind van zes jaar. Daarbij valt ook op dat wat hij begrijpt lager ligt dan wat hij zegt. Hij gebruikt waarschijnlijk soms moeilijke woorden, waarvan hij de betekenis niet kent. Dennis kan een beetje lezen en een beetje schrijven. Maar hij wist bijvoorbeeld niet wat 10.30 uur op de uitnodiging betekende.

De zelfredzaamheid van Dennis ligt op het niveau van zeven jaar. Hij woont zelfstandig, maar dat is allemaal best ingewikkeld voor hem. Hij kan stofzuigen in huis en een pannenkoek bakken. Hij trekt eens in de week schone kleren aan. Maar een heel huishouden runnen is te hoog gegrepen.

De emotionele ontwikkeling van Dennis is vergelijkbaar met een peuter van drie jaar. Hij reageert sterk impulsief. Zijn denken is zwart-wit. Hij is nauwelijks in staat om zich in te leven in anderen. Dennis kan zijn emoties nauwelijks benoemen: hij weet wat boos is en wat blij is, maar de emotie angst is al veel ingewikkelder.

Kunnen en aankunnen

Een cursus die ik regelmatig geef is ‘kunnen en aankunnen’. Wat betekent zo’n profiel nu voor het dagelijks leven? Globaal kun je zeggen dat Dennis zoveel kán als een kind halverwege de basisschool. Maar wat hij áán kan is lastiger. Hij heeft de kwetsbaarheid van een peuter.

Om een voorbeeld te noemen: als een kind van 8 jaar iets niet voor elkaar krijgt zal hij proberen om op een andere manier alsnog iets te regelen. Hij gaat hulp vragen of hij zoekt een andere manier om het doel te bereiken. Bij Dennis gebeurt dat niet. Hij stopt ermee en laat de boel liggen. Als er een paar van die dingen achter elkaar gebeuren stapt hij in bed en komt er voorlopig niet meer uit. Een naar verhouding kleine frustratie heeft voor hem grote gevolgen.

Is Dennis daarmee een peuter van drie jaar? Nee: hij is een man van middelbare leeftijd met veertig jaar levenservaring. Maar bij stress valt hij terug op ‘coping-mechanismen’ (omgang met stress) die passen bij de peuter: heel boos worden, er mee stoppen, niets meer willen. Hij heeft niet genoeg emotionele kracht om zelf actiever naar oplossingen te zoeken.

Vader en zoon

Onlangs kwamen vader en zoon el Hassan op het spreekuur. Het is de eerste keer dat ze een afspraak hebben. De zoon is 20 jaar en heeft een lichte verstandelijke beperking. Hij heeft een slechte mondzorg, en vindt het ook niet nodig om te poetsen. Bovendien drink hij zo’n 10 blikjes energydrank per dag: dat is één van de beste manieren om je gebit in een paar jaar tijds helemaal te verwoesten. Waarschijnlijk moeten er dan ook allerlei tanden en kiezen worden getrokken.

De zoon wil eigenlijk niet praten. Hij houdt zijn jas aan en zijn pet (achterstevoren) op. Dat de zoon niet praat wordt ruimschoots gecompenseerd door zijn vader. Dat zijn zoon dwars ligt bij de behandeling is geen wonder. Dat ligt niet aan zijn zoon, maar aan het feit dat ze lang moesten wachten in de wachtkamer. Dat is een kwestie van organisatie.

De tandarts legt uit dat er een spoedgeval tussendoor kwam. Maar daar heeft meneer el Hassan geen boodschap aan. Ook dat is een kwestie van organisatie. Dan had een andere tandarts dat spoedgeval maar moeten doen.

De tandarts probeert meneer el Hassan uit te leggen dat soms dingen anders lopen dan zij zelf zou willen. Maar ook daar heeft meneer el Hassan geen boodschap aan. Hij heeft speciaal vrij genomen voor de afspraak met zijn zoon en nu moet hij nog meer vrij nemen omdat de tandarts te laat is. Daarbij richt hij zich vooral tot mij, alsof er met mannen beter te praten valt dan met vrouwen.

Te verwachten is dat de zoon van meneer el Hassan niet goed behandelbaar zal zijn als er zoveel stress vooraf is. Eerst moet er rust komen. Maar daar is meneer el Hassan het niet mee eens. Hij heeft het volste recht om boos te worden. Hij laat zich de mond niet snoeren door een tandarts. Hij is namelijk voor niemand bang.

Ontwikkelingsprofiel

Zou je het ontwikkelingsprofiel van dr. R.E. Abraham naast het gedrag van de heer el Hassan leggen, dan zou je daar een aanzienlijk aantal gedragingen in kunnen zien die passen bij het egocentrische wereldbeeld van de peuter. Hij ziet zichzelf als superieur aan de ander en de ander is er om zijn doelen te verwezenlijken (‘leverancier’). Hij heeft een overwaardig beeld van zichzelf: hij weet het beter hoe gebitten in elkaar zitten dan de tandarts. Het oplossend vermogen bestaat vooral uit het ageren tegen de ander en het benadrukken van de eigen kennis.

De wereld draait om hem en de wereld moet zich aan zijn wensen en behoeften aanpassen. Dat andere mensen met andere omstandigheden te maken hebben, daar heeft meneer el Hassan geen boodschap aan. Dat beeld past o.a. bij mensen die veel narcistische kenmerken hebben.

Kwetsbaarheid kleurt conflict

Zie ik in het gesprek nu een peuter voor me? Natuurlijk niet. Meneer el Hassan is een man die veel heeft bereikt en zich heus niet overal op deze manier zal gedragen. Wat ik daarnaast zie is dat diezelfde meneer kennelijk soms erg kwetsbaar is. Onder invloed van spanningen (bijvoorbeeld als de dag niet zo verloopt als hij gepland heeft) valt hij terug op een veel vroeger niveau van sociaal-emotioneel functioneren. Maar daarmee is meneer el Hassan natuurlijk geen peuter geworden.

Hoe iemand in emotioneel opzicht functioneert is een stukje van de totale persoon, waarbij ook veel andere aspecten (levensverhaal, ervaring, verstandelijke ontwikkeling enzovoorts) een rol spelen. Wie alleen maar in termen van leeftijden denkt doet de werkelijkheid van de persoon geweld aan.

Wat je wel ziet is dat de emotionele basiskleur meer een rol gaat spelen op het moment dat er sprake is van spanning. Wat meneer el Hassan doet is eigenlijk de controle over de situatie terug te halen door zichzelf ‘paradoxaal genoeg’ emotioneel kleiner te maken. Juist door zo hoog van de toren te blazen komt het kleine kind meer tevoorschijn.

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

1 thought on “Een volwassen peuter? (2)”

  1. Ik vind het opvallend dat het benoemen van angst voor Dennis al lastig is.
    Mijn jongste kleindochter is twee-en een half jaar oud. Ze kan prima benoemen dat ze iets ‘spannend’ vindt, haar uitdrukking. Een paar maanden geleden is mijn dochter met haar drie dochters naar Naturals geweest, vanwege de dino’s. Er is daar een opstelling waar levensgrote dino’s bewegen. Dat vond de peuter spannend en het heeft veel indruk gemaakt; ze komt er soms nog op terug. En de herinnering wordt ook wel levend gehouden omdat het zusje boven haar, vierenhalfjaar oud, dol is op dino’s, en zodoende zijn er ook bijvoorbeeld dinoknuffels in hun gemeenschappelijke slaapkamer.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s