Een volwassen peuter?

Marieke (22 jaar, ernstige verstandelijke beperking) is een patiënt die ik heb geobserveerd tijdens de behandeling bij de tandarts. Ik heb net een verslag afgerond waarbij ik aangeef dat ze tijdens de behandeling veel kenmerken liet zien die passen bij een sociaal-emotionele ontwikkeling van zes tot achttien maanden (de zogenaamde socialisatiefase).

Angelman syndroom

Eén van de meest in het oog springende kenmerken van die fase is dat een persoon zeer afhankelijk is van de stemming van de omgeving. Is er stress bij de ouders, hebben de ouders onvoldoende vertrouwen in de tandarts óf is de tandarts gespannen, dan merk je dat direct aan het gedrag van de patiënt. De behandeling van deze vrouw (met het Angelman Syndroom, ook wel het Happy Puppet Syndroom genoemd) zal dan moeizamer verlopen.

Reductionisme?

Dan laat ik nu weer Jan Gielen aan het woord (NTZ, december 2017): “De behandelaar dient zich te realiseren dat het herleiden van het totale sociaal-emotionele functioneren tot één ontwikkelingsfase een vorm van reductionisme is die méér in lijn zijn met het veronderstelde niveau van functioneren.”

Inderdaad: als je al het gedrag van Marieke zou relateren aan dit ene niveau van functioneren, dan doe je haar geen recht. Marieke is namelijk niet een vrouw die alleen maar functioneert als een baby/peuter van ongeveer een jaar oud.

Meerdere niveau van emotioneel functioneren

  1. In de eerste plaats hebben volwassenen (en dus ook Marieke) veel meer levenservaring

2. In de tweede plaats omvat het sociaal-emotionele niveau van functioneren een aantal verschillende aspecten, zoals de differentiatie in emoties (bepaalde emoties zijn nog niet aanwezig bij kleine kinderen), de afhankelijkheid van vertrouwde personen en de omgang met leeftijdgenoten.

3. In de derde plaats zijn er veel momenten waarin cliënten zoals Marieke aanzienlijk ‘hoger’ functioneren dan die zes tot achttien maanden.

Invloed van stress

Wat ik bij de tandarts zie is het functioneren op het moment van stress. De tandarts is voor haar een nieuwe en spannende situatie en zo’n situatie veroorzaakt bij iemand met kenmerken van autisme (zoals Marieke) altijd veel stress. Bij stress vallen mensen altijd terug op een lager niveau van sociaal-emotioneel functioneren en ook op een lager communicatief niveau. Wat ik bedoel te beschrijven is: wat gebeurt er op een moment van stress? Waar moet je als behandelaar dan rekening mee houden?

Met Jan Gielen ben ik het helemaal eens dat een statische beschrijving van het sociaal-emotionele niveau van mensen geen recht doet aan de persoon. Er bestaat niet één niveau van sociaal-emotioneel functioneren. Mensen zijn soms aanzienlijk sterker in hun functioneren.

Maar wat gebeurt er bij stress? Hoe afhankelijk is de cliënt dan bijvoorbeeld van zijn ouders, of van de rust vanuit de omgeving? Van dat laatste heb je een beter beeld als je de sociaal-emotionele basiskleur van de persoon herkent. Vanuit die basiskleur kun je gerichte adviezen geven over aspecten die bij de behandeling van belang zijn. Je hebt ook een beter beeld van de kwetsbaarheid van de patiënt.

De boze vader

Bij Marieke is het allemaal nog niet zo ingewikkeld. De verschillende niveaus van functioneren liggen niet zo erg ver uit elkaar. Verstandelijk functioneert ze (globaal) op de leeftijd van drie jaar, qua zelfredzaamheid ook op de leeftijd van drie á vier jaar en de sociaal-emotionele basiskleur valt te vergelijken met een kind van één jaar.

Maar hoe zit het dan met meneer el Hassan? Hij komt binnen met zijn zoon en heeft meteen al een oordeel over wat er niet goed is en niet goed gaat. Dat er omstandigheden zijn waarom dingen soms anders lopen, daar heeft hij geen boodschap aan. Is meneer el Hassan in emotioneel opzicht eigenlijk ook een peuter? Daarover morgen meer.

 

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

One thought on “Een volwassen peuter?”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s