Fouten in de waarneming

In ons hoofd bouwen we in de loop van de tijd schema’s op over hoe de wereld in elkaar zit. Die schema’s bepalen ook hoe wel ‘in principe’ met andere mensen omgaan.

Botste je als kind met een regelende moeder, dan zul je ook eerder botsen met een leidinggevende die alles op haar manier georganiseerd wil hebben. Heb je als kind een negatief beeld van mannen opgebouwd, dan zul je als volwassene eerder mannen wantrouwen. Je voelt je dan bijvoorbeeld eerder op je gemak bij een vrouwelijke huisarts of een vrouwelijke leidinggevende.

Volgens psychiater Beck vormen gedachten, herinneringen, gewaarwordingen en fantasieën van vroeger uiteindelijk je kijk op deze wereld (‘schema’s’, cognities). Die cognities kunnen gezond zijn en je helpen in een gezonde omgang met de omgeving. Ze kunnen ook disfunctioneel zijn: ze leveren uiteindelijk meer schade op dan winst.

Als je bijvoorbeeld hebt geleerd dat je maar beter problemen uit de weg kunt gaan bereik je minder in je leven dan je zou kunnen en willen. De kans dat je verslaafd raakt aan bijvoorbeeld alcohol (als vermijding van alle ellende) wordt dan ook aanzienlijk groter: je vermijdt problemen en je verdooft jezelf.

Voorbeelden van systematische fouten in de waarneming en in het verwerken van informatie zijn:

  1. Een detail uit een situatie halen en dat als cruciaal beschouwen.

Voorbeeld: mevrouw Janssen is 25 jaar in dienst. Er wordt een receptie georganiseerd. Bijna alle collega’s komen haar feliciteren. Enkele collega’s zijn niet op de receptie aanwezig. Mevrouw Janssen heeft het niet over de vele collega’s die haar de hand kwamen drukken. De afwezigheid van enkele collega’s ziet ze als een bewijs dat ze genegeerd wordt.

2. Het eenzijdig beoordelen van een situatie of een persoon als enkel goed of slecht (zwart-wit denken).

Voorbeeld: de auto van meneer De Vries is stuk. Hij kan op termijn geen andere auto lenen. Daarom moet hij vandaag met het OV. Door een storing rijden de treinen met een aanzienlijke vertraging. Meneer De Vries komt te laat op zijn werk. Hij constateert dat hij nooit meer met de trein zal gaan, want met de trein loop je altijd vertraging op.

3. Twijfelachtige conclusies trekken op basis van iets wat ooit gebeurd is zonder dat er sprake is van enig bewijs.

Meneer Berendsen staat op de ladder. Het is mooi weer vandaag: een prima dag om de dakgoot schoon te vegen. Mevrouw van Rijswijk zit in haar badpak in de tuin. Ze verdenkt de buurman dat hij op de ladder is geklommen om haar te begluren. Sinds die tijd meent ze dat de buurman altijd bezig is om haar in de gaten te houden. Ze denkt ook dat hij haar in  de gaten houdt als ze in de slaapkamer is. 

Je kunt deze vorm van conclusies trekken als het maken van redeneerfouten omschrijven. Ze vestigen selectief de aandacht op een element dat voor de persoon in kwestie belangrijk is.

Bij mensen met persoonlijkheidsstoornissen treden deze redeneerfouten voortdurend op. En als er sprake is van stress zie je ze voortdurend gebeuren als gevolg van ‘kokerdenken’.

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

1 thought on “Fouten in de waarneming”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s