Wie ben jij als hulpverlener? (2)

Waarom zorg je voor een ander?

In de zorg werken zorgzame mensen. Maar waarom kiezen die mensen voor de zorg? Heeft Nietzsche gelijk als hij schrijft dat mensen die voor anderen zorgen eigenlijk een hekel hebben aan zichzelf? (hij noemde dat ressentiment).  Is het waar dat mensen die zorgen dat in wezen doen om hun eigen tekort aan te vullen?

Bij zorgverleners voor mensen met een verstandelijke beperking valt me op dat de meeste mensen die kiezen voor dit beroep uit families met mensen met een handicap. Ze hebben bij wijze van spreken de zorg met een paplepel ingegoten gekregen. Kiezen ze voor de zorg omdat ze een goed voorbeeld hebben gezien, omdat ze geïnspireerd werden, of omdat ze zelf tekort zijn gekomen?

Zorgen als moeten

Daarnaast zijn er nogal wat medewerkers die komen uit disfunctionele gezinnen: gezinnen waarbij sprake was van problematische communicatie en waarbij ook relatief vaak sprake was van psychiatrische problematiek. Het valt te verwachten dat er op vrij jonge leeftijd sprake was van parentificatie: het kind ging zorgen voor zijn ouders, of hield zich bijvoorbeeld stil om te voorkomen dat er problemen zouden ontstaan.

Eén van de bijkomende kenmerken van de persoon is de controle willen uitoefenen over anderen. Dat lukt bij kwetsbare mensen soms vrij aardig, omdat ze weinig weerstand bieden. Maar je komt je zelf dan nadrukkelijk tegen als cliënten niet doen wat jou voor ogen staat.

Opmerkelijk was dat in een TV-programma over kinderen van ouders met een verstandelijke beperking de kinderen kozen voor een beroep in de zorg. Ze hadden al vroeg geleerd om voor hun moeder te zorgen. Eenmaal werkzaam in de zorg bleek dat ze onvoldoende eigen bagage van binnen uit mee hadden gekregen. Binnen de kortste keren was hun emotionele accu leeg.

Wie ben jij als begeleider?

Vanwege deze processen pleiten Anna Blokhuis en Dieuwke Talma er voor dat er in opleidingen meer aandacht wordt besteed aan de persoonlijke achtergronden van mensen die de opleiding volgen. Om dezelfde reden is het voor gedragsdeskundigen van belang dat ze niet alleen hun cliënten goed kennen, maar ook een beeld hebben van de kleur van de persoon van de medewerker.

Wanneer iemand als kind onvoldoende affectieve voeding heeft gekregen is het moeilijk om later als volwassene om te gaan met emoties. Een gevolg kan het ‘rupsje-nooit-genoeg-syndroom’ zijn. Deze mensen doen alles om de liefde te krijgen die ze voor hun gevoel vroeger hebben gemist. Dit is één van de belangrijkste valkuilen in de zorg: zorgen voor de ander om daarmee de bevestiging krijgen dat je er mag zijn. Maar de aandacht die je met het zorgverlenen krijgt stilt de diepere honger niet.

Grensoverschrijdend

Het zijn deze mechanismen die ook een aantal ‘grensoverschrijdende ontsporingen’ op het gebied van de zorg kunnen verklaren (daar valt ook de pastorale zorg onder).

Wie zorg verleent vanuit een affectief tekort loopt op termijn het risico dat hij een grens over gaat. Bij Matthijs gebeurde dat bij zichzelf. Maar het kan ook gebeuren dat een hulpverlener bij een ander de grens over gaat.

Arjan raakt verslaafd

Daarover schrijft een andere Matthijs, Matthijs Goedegebuure, in het boek Ademruimte. De gewaardeerde, populaire, geliefde Arjan, die altijd voor anderen klaar stond, blijkt een heel andere kant te hebben. Hij moet voortdurend zorgen voor (de ander), maar dat gaat ten koste van hemzelf. Het leidt uiteindelijk tot een destructieve verslaving. Arjan kán heel veel, maar hij kan niet zoveel áán. Daardoor raakt hij uit balans: de accu raakt leeg. Hij vult die lege accu met een verslaving. In zijn geval: een seksuele verslaving.

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s