Ouderen en visuele problemen (2)

b) Vergeling. Naarmate we ouder worden gaan we bepaalde kleuren steeds minder goed zien. In onze studentenstad valt me dat trouwens al op bij veel jongeren: ze zien de kleur rood niet. Dus fietsen ze gewoon door rood. Maar als je ouder wordt zie je naar verhouding de kleuren rood, oranje en geel beter en bijvoorbeeld kleuren als indigo en violet steeds minder. Pasteltinten zijn dan niet handig. Een stevige rode mok voor de koffie, een knaloranje tandenborstel.

In dit verband bedacht de Schotse onderzoekster Diana Kerr rode toiletbrillen. En wat bleek: zelfs dementerende ouderen herkenden de rode toiletbril gemakkelijker, maar ze zaten ook veel beter op het toilet. Daar waren dus helemaal geen hulpmiddelen voor nodig: de kleur maakte de herkenning…

c) Een verstoring in de ruimtelijke cognitie. Dit is één van de redenen waarom ouderen met een elektrische fiets vaker een ongeluk krijgen: het wordt moeilijker om de afstand in te schatten. Hoe breed is de straat die je moet oversteken? Hoe ver ben ik nu vanaf de stoeprand? Op welk moment moet ik gaan afremmen? Je kunt het effect van deze verstoring voor jezelf ervaren als je bijvoorbeeld door een verrekijker kijkt en dan gaat lopen. Dan vergis je je iedere keer weer in de afstand… Als iemand een verstoorde ruimtelijke cognitie heeft wordt het dus erg moeilijk om te lopen en te fietsen, en zéker om auto te rijden.

d) Problemen met het bewegingszien: deze problemen hebben ook met verkeersveiligheid te maken. Mensen met een verstoring in het bewegingszien kunnen moeilijk inschatten hoe snel iets gaat en in welke richting.

Dat zie ik bijvoorbeeld ook rond de tandartsstoel: een patiënt op leeftijd kan erg schrikken van een instrument dat opeens in de buurt van zijn gezicht komt. Of van een beweging door de tandarts.

In de gymzaal (of gewoon buiten in het spelen met de kleinkinderen) zie je soms dat oudere mensen grote moeite hebben met het overgooien van en reageren op de bal.

De verstoring van het bewegingszien leidt uiteraard ook tot grote problemen in het verkeer: hoe moet je inschatten hoe snel de auto rijdt die er in de verte aan komt? Ouderen die zich deze moeite bewust zijn wachten vaak extra lang en worden vervolgens nerveus van het achterop komende en toeterende verkeer.

e) Simultaanagnosie. De begeleiding had met kerst de tafel leuk gedekt, maar Johan begreep er niets meer van. Hij kon nergens zijn bord vinden en de hagelslag al helemaal niet. Op een gegeven ogenblik probeerde hij de afbeeldingen van dennentakjes van het tafelkleed te plukken. Dat lukte niet en daar werd hij onrustig van.

Bij simultaan-agnosie kun je de beelden niet meer van elkaar onderscheiden, ze gaan door elkaar lopen. Hoe voller de tafel, hoe slechter het eten verloopt. Hoe meer spullen bij de wasbak, des te minder lukt het wassen en het tandenpoetsen. Een kamer vol met ‘Jordaan-renaissance’ (de kamers vol met beeldjes en prullaria in Amsterdamse volksbuurten) is erg gezellig voor oma, maar als ze last heeft van deze afwijking in de waarneming zal ze gemakkelijk de weg kwijt raken in haar eigen huis.

f) Problemen met het waarnemen en herkennen van vormen en objecten. Een voorbeeld daarvan is natuurlijk het lezen (alexie): je moet letters herkennen om te kunnen lezen.

Dit probleem van de herkenning van voorwerpen doet zich vooral voor bij mensen die dementeren, maar toch ook niet alleen bij hen. In een tijd waarin veel verandert wordt het voor ouderen (die meer stabiliteit nodig hebben) steeds lastiger om al die nieuwe voorwerpen te herkennen. Wat ligt hier nu weer voor lang wit voorwerp bij de TV? Is het een mobiele telefoon of is het de afstandsbediening?

In latere fasen van dementie, als de neurologische defecten groter worden, herkennen ouderen soms zelfs de meest gebruikte voorwerpen uit het dagelijks leven niet meer. Datzelfde probleem is overigens ook kenmerkend voor een aantal mensen met een stoornis binnen het autistisch spectrum.

Tenslotte

Zien en vervolgens betekenis verlenen aan wat je ziet is een complex neuropsychologisch fenomeen. Dat merk je eigenlijk pas vooral als je ziet hoe moeilijk mensen het hebben bij wie dat niet meer vanzelf gaat…

Door goed te observeren wat er precies gebeurt en door ons eigen tempo te verlagen kunnen we soms op een vrij eenvoudige manier een aantal aanpassingen bedenken waardoor de omgeving toch een beetje meer ‘behapbaar’ blijft.

 

 

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

One thought on “Ouderen en visuele problemen (2)”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s