Temperament

Onderzoek van Thomas en Chess

Een bekend onderzoek naar de ontwikkeling van het temperament van kinderen werd in de jaren ’70 gedaan door Alexander Thomas en Stella Chess.

opvoeding die pastZe volgden een groot aantal kinderen vanaf de babytijd tot de volwassenheid. Op die manier wilden ze (o.a.) te weten komen in hoeverre de ‘gedragsstijl’ van kinderen in de loop van hun ontwikkeling stabiel is.

Is een drukke peuter later ook een drukke puber? En een kleuter die tijd nodig heeft om te wennen, is dat later ook een afwachtende leerling op de HAVO? Hoewel de studie van Thomas en Chess al enigszins gedateerd is geldt het nog altijd als één van de meest toonaangevende onderzoeken op het gebied van de ontwikkeling van het gedrag van kinderen.

Kinderen zijn verschillend

Het onderzoek toont aan wat ouders intuïtief altijd al wisten: kinderen zijn onderling zeer verschillend. Zelfs tussen het gedrag van kinderen uit één gezin bestaan grote verschillen.

Een aantal aspecten die typerend zijn voor het temperament van kinderen zijn:

  • de mate van activiteit, bijvoorbeeld: de ene peuter heeft het badje na een paar minuten leeg gespetterd, het andere kind zit rustig te spelen
  • dagritme: het ene kind heeft altijd op dezelfde tijd honger of slaap of moet naar de WC, bij een ander kind is het iedere keer weer een ‘verrassing’
  • toenadering: het ene kind gaat direct op iets nieuws af, het andere kind kijkt eerst de kat uit de boom
  • aanpassingsvermogen: het ene kind is snel gewend na een verhuizing, het andere kind kan maanden lang niet wennen
  • vasthoudendheid: de ene kleuter werkt net zo lang aan de puzzel tot hij af is, de andere kleuter stopt er al snel mee als hij niet direct de goede stukjes kan vinden
  • zintuiglijke gevoeligheid: het ene kind is erg gevoelig voor geluid, het andere kind reageert sterk op wat het ziet, een derde kind krijgt direct de kriebels van een wollen trui of heeft last van een lipje achter in het kledingstuk, een vierde kind lijkt nergens op te reageren.

Gemakkelijk en moeilijk temperament

Opvallend in het onderzoek van Thomas en Chess is de beschrijving van kinderen met een gemakkelijk en met een moeilijk temperament. Kinderen die een wisselend dagritme hebben, die zich moeilijk aanpassen, die erg gevoelig zijn voor indrukken worden door ouders vaak als moeilijk ervaren. Deze kinderen kunnen vaak slecht tegen veranderingen, hebben moeite met nieuwe dingen, zijn kieskeurig met hun eten, vinden logeren verschrikkelijk.

Op het onderscheid tussen ‘gemakkelijk’ en ‘moeilijk valt nog wel het één en ander af te dingen. Ik heb het liever over een als moeilijk ervaren temperament.

Wat we echter wél kunnen zeggen is dat de opvoeding van het ene kind kennelijk meer moeite kost dan van het andere kind. Er zijn kinderen die van hun ouders erg veel energie vragen om het vol te houden.

Voorspellen?

Kinderen zijn verschillend. We gaan er tegenwoordig vanuit dat kinderen niet ‘maakbaar’ zijn, er is altijd sprake van een wisselwerking tussen aanleg en opvoeding. Bij het temperament, de kenmerkende ‘gedragsstijl’ van een kind, gaan we ervan uit dat aangeboren eigenschappen daarbij een belangrijke factor zijn. De manier waarop het kind zich gedraagt heeft de maken met het feit dat hij een uniek persoon is. Het ene kind heeft in aanleg meer tijd nodig om aan nieuwe dingen te wennen dan het andere kind, het ene kind is lichamelijk actiever dan het andere kind.

Onderzoeken naar temperament bevestigen niet dat ouders bij de wieg al kunnen voorspellen hoe hun kind zich als puber zal gedragen. De bevalling is een complex gebeuren en rond de geboorte spelen nog maandenlang andere factoren een rol bij het gedrag van de baby. Hoe ouder een kind wordt, hoe beter je kunt voorspellen. Men gaat er vanuit dat het gedrag van een peuter al redelijk vast ligt, dat je dan ook goed kunt waarnemen hoe zijn temperament is.

Pasvorm

De belangrijkste uitkomst van het temperamentsonderzoek is dat de opvoeding het meest soepel verloopt als ouders er in slagen om aan te sluiten bij het unieke temperament van hun kind.

Een kind dat langzaam op gang komt heeft de tijd nodig, een kind dat lichamelijk actief is moet kunnen banjeren. Een langzaam kind forceren in een hoog tempo en een actief kind dwingen om uren lang op een stoel te blijven zitten is vragen om moeilijkheden.

Het gaat dus om de pasvorm. Opvoeders hebben niet als taak om hun kind in een keurslijf te persen, ze moeten aansluiten op de unieke eigenschappen van dit kind.

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

One thought on “Temperament”

  1. Tot voor kort heb ik decennia niet bij mijn gevoel gekund, maar bij mijn dochter kon ik dat wel. Daar ben ik zo blij om! Als kind was ze een stuiterbal. Logisch na een dag op school. Struinden we speeltuinen in de buurt af. Ze is heel sociaal – op jonge leeftijd al – en staat met beide benen op de grond. Maar van ons mag ze vliegen…
    Ik lees je nog maar heel, heel kort maar met veel plezier.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s