Autisme en ADHD

Zo’n twintig jaar geleden gaf ik een lezing voor begeleiders en hulpverleners binnen de GGZ.

Tijdens die lezing zei ik dat er een aanzienlijke overlap was tussen autisme en ADHD. Diverse medewerkers van de GGZ vielen bijna van hun stoel. Eentje moest zelfs worden behandeld bij de eerste hulp. Dit was namelijk vloeken in de psychologische kerk.

Krayer en Plas

In de lezing gebruikte ik een schema dat werd ontwikkeld door Dirk Krayer en Jan Plas in hun Handboek Psychodiagnostiek en beperkte begaafdheid. Dirk Krayer was een eigenzinnig denker en gedreven onderzoeker die zich van allerlei gangbare protocollen weinig aan trok. Dat leverde hem binnen zijn vakgebied nogal wat aanvaringen op. Het schijnt zelfs dat zijn naam op één van de Nederlandse universiteiten eigenlijk niet genoemd mocht worden op straffe van excommunicatie. Maar volgens mij zijn het juist die originele denkers die het vak vaak veel verder brengen.

krayerKrayer meende ook dat persoonlijkheidsstoornissen en verstandelijke beperking samen kunnen gaan. Ook dat was destijds een idee dat taboe was.

Het schema zien jullie hier links. Je ziet dat Dirk Krayer veel overlap zag tussen wat toen werd genoemd PDD (Pervasive Developmental Disorder) en andere stoornissen.

Rechts boven zie je in het schema de overlap tussen autisme en ADHD.

Twee broers

Rond het jaar 2000 was ik als behandelaar betrokken bij een gezin met twee jongens. De oudste had de diagnose autisme meegekregen. De tweede was onderzocht door een andere behandelaar en had de diagnose ADHD gekregen. Beide jongens zaten thuis geen moment stil. Alleen voor de TV was er nog enige rust. Tenminste: ze bleven op de bank zitten. Ondertussen wiebelde en friemelde alles aan hun lichaam. En er waren regelmatig knokpartijen. Het bezit van de afstandsbediening vormde steeds de aanleiding tot dit fysieke tumult.

Op school

Ik ben bij de beide broers op school gaan kijken. Ze zaten op het speciaal onderwijs in een kleine klas met veel structuur. In de klas vielen mij weinig verschillen op.

De situatie op het schoolplein was wel duidelijk verschillend. De beste blik op een stoornis zie je vaak niet in de testkamer of in de klas, maar bij een observatie in de vrije tijd in een ongestructureerde groepssituatie.

De jongste broer deed overal aan mee. Met veel turbulentie stortte hij zich op het tikkertje en op het voetballen. Omdat hij zich niet aan de regels hield en als een kip zonder kop over het schoolplein rende was hij niet erg welkom.

De oudste jongen liep steeds rondjes langs de rand van het schoolplein. Hij bemoeide zich niet met andere kinderen. Het leek wel of hij tegels aan het tellen was. Maar daar zou hij dan op een bepaald moment toch klaar mee moeten zijn….

Op basis van dat schoolplein zou je kunnen zeggen dat de verschillen tussen de jongens duidelijk waren: de oudste vertoonde (klassiek) autistische trekken, de jongste had veel kenmerken van het ontremde beeld van ADHD met een aanzienlijk tekort aan volgehouden aandacht.

Kenmerken van beide stoornissen

Toch vond ik dat je beide broers niet in één hokje kon plaatsen. Zo bleek bij de tweede jongen dat de ontwikkeling van zijn Theory of Mind (destijds één van de fundamenten van autisme) nog maar zeer beperkt ontwikkeld was. Omgekeerd vertoonde de oudste jongen toch wel veel kenmerken die ook bij ADHD passen. Mijn aanvullende omschrijving bij de oudste jongen was dat hij veel kenmerken liet zien van autisme, maar ook kenmerken van ADHD. Bij zijn jongere broer lag het accent meer bij ADHD, maar ook met kenmerken van autisme.

In de Volkskrant van 17 december stelt Anouk Broeksma dat je tegelijkertijd autisme en ADHD kunt hebben. “Dat de DSM-opvatting dat je óf het één óf het ander kon hebben niet juist was wisten behandelaars al lang.” Helaas was het DSM-handboek erg streng en zwart wit: je had óf het één, óf het ander…

 

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.