Terugzien op een psychose

“Tegen de pathologisering van de psychiatrie”

Socioloog (en destijds student) Egbert Tellegen kreeg rond zijn 20e jaar een psychose. Uiteindelijk sprong hij om exact 12 uur ‘s nachts in de gracht. Hij dacht dit niet te overleven, maar hij werd uit het water gevist en vervolgens gedwongen opgenomen in de psychiatrie. Hij schrijft over deze gebeurtenis in het boek ‘Tegen de tijdgeest: terugzien op een psychose’.

Tellegen kan er achteraf goed over vertellen. De opname vond hij terecht. Maar waar hij zich vooral over verbaast is dat de behandelend psychiater totaal niet begreep wat er met hem (Tellegen) aan de hand was. Hij vroeg vooral naar neurologische verschijnselen en stelde vragen als: “Viel je wel eens onverwachts als je op straat liep?”

Tellegen verklaart deze wijze van werken vanuit het medisch model. De behandelend psychiater was alleen maar in staat om psychiatrische ziektebeelden te verklaren als neurologisch verschijnsel.

Volgens Egbert Tellegen verkeerde hij destijds in een emotioneel heftige periode van zijn leven. Hij had een goede vriend verloren en was erg op zoek naar zijn eigen identiteit. In zo’n periode gebeuren er heftige dingen met je waar je geen controle over hebt. Maar al die ‘Sturm und Drang’ kwam in de gesprekken met de psychiater helemaal niet ter sprake. Hij had er totaal geen oog voor. Sterker nog: de psychiater was van mening dat al die reflectie over zichzelf allemaal onzin was.

Tellegen noemt een zekere hoogleraar psychiatrie (van der Horst) die al in 1928 stelde dat de beleving van de patiënt zwaar werd ondergewaardeerd in de psychiatrie. Tellegen plaatst daarbij de kanttekening dat er ook sprake is van een golfbeweging, maar dat met name sinds de jaren ’80 het accent wel erg is komen te liggen op biologische factoren die allerlei ziektebeelden zouden moeten verklaren.

Beeld, levensverhaal en betekenis

Dat is uitgever en GZ-psycholoog Ed Brand helemaal met hem eens. Brand spreekt over ‘de grote pathologisering van de gezondheidszorg’. Deze ontwikkeling is enerzijds in de hand gewerkt door de successen van de biologische psychiatrie, maar anderzijds door het feit dat mensen een behandeling zonder diagnose ook niet meer vergoed wordt. Je moet dus een etiket hebben om behandeling te kunnen krijgen.

Een bijzonder verhaal dat Ed Brand beschrijft is dat van een vrouw die vanwege het horen van stemmen door haar man was afgeleverd bij een psychiatrische instelling (dat kon toen nog). Hij vond dat zijn vrouw echt gek was geworden. Door het levensverhaal van de vrouw in kaart te brengen verdwenen de stemmen ‘vanzelf’. Ze hadden een functie gehad, maar toen deze mevrouw met haar verlies kon leven waren ze ‘bij wijze van spreken’ niet meer nodig.

Zowel Tellegen als Brand benadrukken dat de biologische psychiatrie van groot belang is voor de hulp aan mensen met ernstige psychiatrische problemen. Maar het probleem is dat de neiging bestaat om alles naar het brein terug te redeneren. Daarmee verdwijnt de mens als persoon buiten beeld. En daardoor laat je tevens een belangrijk aspect van de behandelmogelijkheden liggen.

Destijds heb ik een bijscholing psychiatrie gevolgd bij psychiater Jaap Veldkamp. Hij benadrukte dat de kleur van de psychose en de waandenkbeelden en hallucinaties die iemand ervaart in de context van het levensverhaal altijd een betekenis hebben. Maar dat was nog voor (wat Ed Brand noemde) ‘de grote pathologisering van de psychiatrie’.

Alleen neurologie?

Ed Brand geeft aan de verwachtingen rond neurologisch onderzoek hooggespannen zijn. Men denkt bijvoorbeeld dat de psychose te verklaren is uit een overproductie van dopamine in de hersenen. En als we dát allemaal in kaart hebben zijn we ook onderweg naar de genezing. Maar zo zit de mens niet in elkaar. Een overproductie aan dopamine verklaart nog niet hoe het zo ver heeft kunnen komen. Wat heeft een persoon meegemaakt in zijn leven? Wat zijn de verlies-ervaringen en hoe is hij daarmee om gegaan. Hoe zit het met de verhouding tussen draagkracht en draaglast?

Met de concentratie op ziektebeelden en neurologische processen raakt de kleur van de persoon buiten beeld. Daarmee laat je een deel van de behandelmogelijkheden liggen. Ed Brand: “Dat is een gemiste kans in de psychiatrie.”

Tegen de Tijdgeest: Terugzien op een psychose. Auteurs: Egbert Tellegen, Huub Mous, Daan Muntjewerf. Uitgeverij Candide, Amsterdam.

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s