Meer lijden dan je ouders

Contextueel therapeut Bert Hellinger (de ‘bedenker’ van de familieopstellingen) is om meerdere redenen niet onomstreden. Maar een voordeel van zijn soms schokkende observaties en uitspraken is dat ze je wel aan het denken zetten.

Ouders in lijden evenaren

Eén van de stellingen van Hellinger is dat kinderen er onbewust naar streven om hun ouders in hun lijden te evenaren. Ze willen niet gelukkiger zijn dan hun ouders, want dat zou gaan ten koste van de loyaliteit.

Hellinger verklaart uit dit proces waarom een dochter van een alcoholist ook weer met een alcoholist trouwt en een andere dochter van een mishandelende vader ook weer relaties met mishandelende partners krijgt. En waarom de zoon van een altijd zieke moeder ook weer met een kwetsbare vrouw trouwt.

In mijn denken (en vanuit observaties bij kinderen) ging ik er vanuit dat kinderen zoeken naar voorspelbaarheid. Ook als iets zeer ongewenst is, het is toch voorspelbaar. De vrouw die met een alcoholist trouwt terwijl haar vader een groot drankprobleem had weet in ieder geval hoe het er aan toe gaat met deze man.

Maar Hellinger plaatst het principe van de roulerende rekening in het kader van het lijden en het het niet beter willen hebben dan je ouders.

Anders moeten zijn

Andere kinderen pakken de ellende heel anders aan. Ze willen heel anders zijn dan hun ouders. Ze willen goed maken wat hun ouders verkeerd deden. Ook dit noemt Hellinger een schadelijk patroon, omdat het kind er niet in slaagt om zijn vader of moeder te nemen zoals deze is.

Hellinger: “Deze kinderen wagen het er op om hen te evalueren, alsof ouders het recht zouden moeten verdienen om ouders te zijn.” Ook al wordt het waarschijnlijk niet zo gezegd, de impliciete boodschap is dan bijvoorbeeld: “Je geeft mij niet wat ik nodig heb, dus je kunt mijn moeder niet zijn.”

Volgens Hellinger ontstaat er op deze manier een vicieuze cirkel waarbij ouders zich steeds meer schuldig voelen omdat ze niet erkend worden door hun kinderen. Want ook ouders die in pedagogisch opzicht falen willen toch dat het goed gaat met hun kinderen.

Hellinger bedoelt (uiteraard) niet te zeggen dat ouders niet de plicht hebben om goed te zorgen voor hun kinderen. Maar hij meent dat je je eigen vrijheid belemmert als je er niet in slaagt om je ouders (met hun tekortkomingen) te nemen zoals ze zijn (geweest).

En tóch loyaal…

Toen ik voor het eerst publicaties van Hellinger las vond ik zijn opvattingen schokkend. In die tijd had ik regelmatig te maken met kinderen die ernstig verwaarloosd of mishandeld waren. Vaak zaten ze in de puberteit en waren ze wanhopig op zoek naar hun eigen identiteit.

Tegelijkertijd losten de opvattingen van Hellinger voor mij ook een stukje van de puzzel op. Ik maakte namelijk ook mee dat kinderen koste wat het kost contact wilden met hun ouders. Vanuit mijn werk dacht ik: ‘ze moeten maar helemaal niet meer naar huis’, dan was toch de eerste vraag van het kind: ‘wanneer mag ik weer naar huis’.

Geen vervanging, maar aanvulling

In de methodiek van de Driehoekskunde benadrukt Chiel Egberts de erkenning van de loyaliteit van een kind jegens zijn ouders. Begeleiders mogen niet de indruk willen wekken dat ze het beter willen doen dan de natuurlijke ouders en al helemaal niet dat ze de vervanging van zijn van de biologische ouders. Ze vormen ‘slechts’ de pedagogische aanvulling op de zorg voor de natuurlijke ouders.

Bert Hellinger: De verborgen dynamiek van familiebanden (herdruk: 2015).

 

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

8 thoughts on “Meer lijden dan je ouders”

  1. Grote moeite hiermee, zou mijn ding niet zijn. Beetje ´new age´ -achtig.
    Zelf drie maal zo´n ´sessie´ bijgewoond aan de zijlijn, maar voelde voor mij niet goed, riep enorme weerstand op en ik heb geleerd naar mijn intuïtie te luisteren. Ik werd één keer gevraagd om in de opstelling plaats te nemen, maar ik heb geweigerd.
    Het werkt op basis van beïnvloeding van emoties door energetische overdracht, bijna hypnotiserend. Ik ga dan zelf al steigeren omdat ik het gevoel heb dat me mijn eigen verantwoordelijkheid uit handen wordt genomen. Vooral het geforceerde vergeven of dingen teruggeven kwam op mij over als een ingefluisterde schijnbalans scheppen, die niet echt doorleefd is en niet uit de eigen inzicht en zielenkwaliteit komt. Omdat het ´thema´ of de levensles op die manier weer terug geduwd wordt naar het level van het onbewuste, zal het zich verplaatsen en via een ander kanaal weer boven water komen en volgens mij is dat de oorzaak van zich herhalende patronen in allerlei relaties en volgende generaties. Op zich is dat herkenbaar, de `ezel´ moet zich soms meerdere malen aan de befaamde steen stoten.

    Een systeem is een energieveld waarin gelijk gelijk aantrekt (dat is een natuurwet) en de mensen die deelnemen aan de opstelling bevinden zich dus kennelijk op dezelfde golflengte en in dezelfde belevingswereld; ondanks dat zij niet tot de familie behoren, behoren zij wel tot dat systeem als ´ziel´. Het is dan logisch dat de ´opgestelden´ naadloos in het systeem van de cliënt passen op basis van innerlijke herkenning en aanvoelen van elkaars energie. En dat ze dingen zeggen die in dat systeem thuishoren. In feite zijn ze gezamenlijk eigenaar van het ´probleem´ en kennelijk voelen ze zich geroepen zich ermee te verbinden of voelen ze zich ermee verbonden. Op zich is daar niets mis mee, maar ik vraag me af of je dan als cliënt niet bezig bent met krijgen van meer van hetzelfde. Je blijft gevangen in dat systeem.

    Het zou heel goed kunnen zijn, dat mensen door de gegeven feedback inzicht krijgen in hun actie en reactie patroon binnen dat systeem. Daarmee wordt de werking van het systeem enigszins verduidelijkt. Maar als iemand ertoe aangezet wordt ´tevreden´ te zijn met het systeem zoals het werkt (vergeven), wordt het ´lijden´ binnen dat systeem als het ware weggenomen (acceptatie). De cliënt wordt daarmee in slaap gesust en de volgende stap in het bewustzijn wordt niet gemaakt, namelijk de transitie naar een grotere context buiten het bekende systeem. Misschien moet ik het anders formuleren: ik denk dat daarmee de reactieve levenshouding gevoed wordt in plaats van de proactieve, onderzoekende levenshouding. En tja, die statement is niet wetenschappelijk gefundeerd maar berust puur op observatie, ervaring en gesprekken met mensen e.a.

    Ik ben benieuwd naar ervaringen of inzichten van anderen.

    1. Prachtig verwoord… Ik heb het systemisch werken wel eens als “sektarisch” bestempeld. Ik zie coaches en therapeuten die niet meer objectief kijken, maar werkelijk alles systemisch uit gaan leggen. Hierbij wordt voor mij dan volledig voorbij gegaan aan de persoonlijke ontwikkeling en levenservaringen die iemand opdoet. Het systemisch werken wordt neergezet als een toneelstukje, wat helpt om alles weer in balans te krijgen. Zeker…ik ben er van overtuigd dat systemische factoren bijdragen aan je gedrag en gevoelens…. Maar niet alleen maar….anders ben je al gedoemd op het moment dat je geboren wordt, omdat je in dat systeem geboren wordt. Er is ook nog zoiets als persoonlijkheidskenmerken en het doorleven van gebeurtenissen in je leven die je mede vormen. Kansen en mogelijkheden die je krijgt….etc.. Als je bijv. kijkt naar kinderen van borderliners….vaak zijn dat extreme aanpassers… Logische verklaring daarvan? Vanaf het moment dat het kind geboren is, merkt het dat de situatie thuis het makkelijkst is, als je zorgt dat moeder met borderline gelukkig is. Echter…zo’n moeder heeft iedere keer andere grillen…dus zo’n kind leert om zich razendsnel aan te passen aan die grillen en opnieuw zorg te dragen dat moeder gelukkig is. want dan is er voor het kind de meeste rust. Ieder levend wezen is altijd op zoek naar de weg van de minste weerstand. De situatie waarin je opgroeit vormt je daar voor een groot deel in, omdat je daar vanaf je kindertijd in geconditioneerd wordt…dat wordt de bril waardoor je naar de wereld kijkt.
      Vanuit systemisch oogpunt zal men dit heel anders uitleggen en wordt het een soort abacadabra…. als je in een opstelling vol overtuiging tegen de representant die je moeder is zegt: ik ben niet verantwoordelijk voor jouw geluk….dan schiet het systeem volgens deze werkwijze terug in balans…. Kom je echter terug in het dagelijks leven…blijkt er nog niks veranderd in je gedrag en bij jij nog steeds degene die voor alle collega’s aan het redderen en zorgen is, omdat je conditionering op dit gedrag nog niet uitgedoofd is…. Dus je schiet er niks mee op! Maar de mensen die heilig overtuigd zijn van het systemisch werken en dit als enige weg en waarheid gebruiken, lijken wel gehersenspoeld…. dat is mijn ervaring!

      1. Dank je voor het delen van je ervaring, Annet! Het principe dat ieder levend wezen op zoek is naar de weg van de minste weerstand klopt. We zijn van nature eerder geneigd tot nemen en behouden dan geven. Ook een systeem is geneigd tot zelfbehoud, eigenlijk is een systeem ook een ´levend lichaam´. Daarom botsen systemen ook onderling. Maar je hebt gelijk als je zegt dat het doemdenken is om te geloven dat je vast zit in het systeem.
        Denk aan een boot en een wild stromende rivier (het systeem). Een kind kan begrijpen dat tegen de stroom oproeien heel veel energie kost. Dus je bootje mee laten drijven is gemakkelijker, er is dan immers weinig tot geen weerstand. Maar… hoe simpel is het om je boot uit het systeem te halen door hem op de kant te trekken? ( ander systeem, nieuwe kansen, nieuwe ervaringen ). Je aanpassen binnen een systeem is niet zinloos. Maar ik denk dat kennis maken met meerdere systemen uiteindelijk meer zin in en aan het leven geeft. En die ´toneelstukjes´ moedigen nu niet bepaald aan tot uitbreiding van onze (zelf)kennis en ervaringen. Dat is ook best ´eng´. Dan moeten we namelijk iets gaan geven van ons zelf, ons overgeven aan dat onbekende dat niet voorspelbaar is…. Overgave zonder te weten of verwachten of we er wel iets voor terug gaan krijgen….Boeiende reis toegewenst!

    2. @ Ik kom hier nog wel op terug. Ik herken ook wel de allergie. Zeker bij Hellinger moet ik me door een ‘brei’ heen werken en kost het me moeite om hem voldoende recht te doen. Eén van mijn bezwaren is dat je mensen nooit in één denkmodel kunt vangen, en dus ook niet vanuit één verklaringsmodel alle persoonlijke ontwikkeling moet willen verklaren.

      1. Klopt, niets is te vangen in één denkmodel. Hellingers denk- en verklaringsmodel kun je vanuit je professie beschrijven, dat is prima. Maar je bent niet verplicht om hem ´recht´ te doen.

  2. Geen voorspelbaarheid, maar valse veiligheid, herkenbaarheid, de leefsituatie. Zo zou ik het noemen. Heb er zelf ook veel over nagedacht nl. Heb zelf ook een partner gekozen ooit die een replica was van mijn stiefvader. Zou daar nu nooit meer intrappen. Deze ezel heeft geleerd.

    1. Het woord herkenbaarheid, ik begrijp wat je ermee bedoelt. Het is het bekende, het vertrouwde ( hoe rot soms dan ook ) dat ons zekerheid geeft en die zekerheid zoeken we steeds. Hoe meer de nieuwe situatie lijkt op de oude (bv. werk, huwelijk, verhuizing), hoe meer schijnveiligheid dit geeft. Ben er ook in getippeld…. in dat soort constructies.
      Er is maar één weg en dat is bewust uit de situatie stappen en de confrontatie met de onzekerheid en verandering aangaan…. Ik denk tegenwoordig maar aan zo´n man die achter zo´n bladblazer aanloopt… even stuift alles in je leven alle kanten op, maar vroeg of laat dwarrelen de blaadjes omlaag en landen weer. Of ze zijn opeens uit je leven weggezogen….

      Diep in onszelf, in ieder mens is er een bepaalde hoeveelheid weerstand tegen verandering en angst voor het onbekende. Bij de één wat meer dan bij de ander, maar toch… In plaats van energie te steken in het ons aanpassen aan een nieuwe situatie gaan we strategieën en patronen bedenken en onze energie inzetten om tegen elke prijs het oude in stand te houden. Dat is een uitputtende strijd, die altijd verloren wordt en ons ziek maakt. Ziekte en lijden lijkt dan het botte ´paardenmiddel´ te zijn om ons alsnog in beweging te krijgen.

      Ik begrijp wel waarom Henk in het verhaal het woord ´voorspelbaarheid´ gebruikt, het ligt dichtbij herkenbaarheid. Iets wat voorspelbaar is, kost weinig energie. En wie (onbewust? ) moeite heeft met veranderen en veranderingen en last heeft van aanpassingsproblematiek, zal proberen alles onder controle te hebben en houden, o.a. door de situatie voorspelbaar te maken. Of door bv. te eisen dat anderen zich aanpassen en veranderen ( de partner, de baas, de regels, de regering, de therapeut, het huis enz. ). Er zijn nog wel meer ´listen´….
      Maar ik denk dat de basis altijd angst is. En hoe vermijd je angst?
      Annet noemt dat in haar reactie terecht ´de weg van de minste weerstand kiezen´.

  3. Zeer interessant dit! Zie en hoor in de wereld van systemisch opgeleide paardencoaches soms dingen waarvan me de haren te berge rijzen….
    Denk dat veel dingen systemisch uit te leggen zijn…maar dat het heel eng wordt (letterlijk en figuurlijk) als er alleen maar door een systemische bril naar de mens wordt gekeken. Het neemt dan steeds meer extremistische vormen aan. Ik kijk er naar uit om meer van jouw visie op dit onderwerp te lezen, Henk!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s