Loyaliteit en overdracht

Iván Böszörmenye-Nagy was een van oorsprong Hongaars psychiater en grondlegger van de contextuele therapie. Omdat zijn naam niet op zijn betaalpas paste heeft hij zichzelf later Ivan Nagy genoemd.

Nagy meende dat het vaak weing zin heeft om individuele gezinsleden te behandelen voor bijvoorbeeld hun depressie of persoonlijkheidsproblematiek, omdat de problemen altijd verweven zijn met de context van de omstandigheden (zoals het gezin) waarin iemand opgegroeid is.

Loyaliteit

Eén van de centrale thema’s binnen zijn therapie is het begrip loyaliteit. Kinderen zijn altijd kinderen van twee ouders. Op het moment dat het kind zich gedwongen voelt om te kiezen voor één van beide ouders ontstaat er een loyaliteitsconflict.

Nagy (en in zijn navolging o.a. de Duitse psychotherapeut) Bert Hellinger hebben in hun publicaties honderden voorbeelden gegeven van hoe deze loyaliteit doorwerkt in het gedrag van kinderen.

Schoolfobie

Om het (te) simpel uit te leggen: een schoolfobie van een kind een (onbewuste) manier zijn om de eigen groei in te ruilen voor meer ervaren loyaliteit aan de moeder. Op die manier kan de moeder ervaren dat het kind haar nodig heeft en dat ze ‘beter’ is dan de juf op school.

Grootouders

Destijds werkte in veel samen met een psychiater die nogal veel contextueel denken in zijn werk had ‘verstopt’. Op een gegeven ogenblik kwam de problematiek ter sprake van een man die niet meer uit bed wilde komen. Hij had een zeer nauwe band met zijn moeder. Zij lag in het ziekenhuis. De psychiater zei (nogal confronterend): “Ik wil zijn grootouders opgraven.”

Dat is namelijk het volgende verhaal binnen de contextuele therapie: jouw ouders hebben ook weer ouders. Wat hebben jouw grootouders aan je ouders doorgegeven? Dat verklaart ook hoe het kan dat joodse kleinkinderen die nooit de concentratiekampen hebben meegemaakt toch psychische kenmerken kunnen laten zien te maken hebben met de holocaust.

Overdracht en tegenoverdracht

De loyaliteit heeft ook alles te maken met overdracht en tegenoverdracht: twee termen die afkomstig zijn uit het woordenboek van Sigmund Freud.

Bij een behandelaar die een niet goed verwerkt conflict heeft met zijn eigen ouders zal dat conflict van invloed zijn op de wijze waarop hij zijn patiënten behandelt. Hij zou bijvoorbeeld de cliënt kunnen stimuleren om zich te verzetten tegen de invloed van haar moeder. Of omgekeerd: als een nogal regelende moeder in de behandelkamer verschijnt zal deze moeder waarschijnlijk eerder ‘irritatie’ bij hem oproepen. Want ook de behandelaar is een mens die twee ouders heeft en vier grootouders.

Familiediner

Volgens Nagy speelt de kleur die je in de verhoudingen met je ouders mee hebt gekregen spelen altijd een rol in de dynamiek met andere mensen met wie je te maken hebt. Zo kun je deze processen terugvinden in de verhoudingen tussen broers en zussen. Je hoeft maar een beetje van het werk van Nagy te weten of je ziet deze processen ‘life’ bij verschillende afleveringen van het Familiediner.

Buitenbeentje in het gezin

Een regelmatig beschreven fenomeen is dat van het buitenbeentje binnen het gezin. Bijvoorbeeld: de zondebok in het gezin, het kind dat ‘altijd ziek’ is of dat veel extra zorg nodig heeft. Zo’n kind kan de onbewuste functie hebben om andere persoonlijke problemen binnen de gezinsdynamiek toe te kunnen dekken. Als een kwetsbaar kind sterker wordt zie je dan vaak andere problemen de kop op steken binnen het gezin.

Omgang met andere mensen

Maar niet alleen binnen het gezin spelen deze processen. De wijze waarop kinderen groter groeien, de ‘schema’s’ die ze van huis uit meekrijgen, zijn volgens Nagy ook van grote invloed op de wijze waarop ze later als volwassene met andere mensen omgaan.

Zorg

In mijn werk in de zorg ben ik steeds meer gaan begrijpen hoe de achtergrond van begeleiders van invloed is op de wijze waarop ze ‘zorgen voor’ andere mensen.

Maar ook over de wijze waarop ik met mijn achtergrond en kleur weer naar die processen kijk. Want ik ben ook zeer gekleurd (verkleurd).

Daar ben ik nog lang niet op uitgekeken. Gisteren maakte ik een treinreis van drie uur en toen heb ik weer twee pittige artikelen over dit onderwerp tot mij genomen. Ik kan bijna dizzy aan op de plaats van bestemming… Gelukkig ben ik niet vergeten om uit te checken…

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s