Wat is een diagnose?

Esther van Fenema is psychiater en ze speelt viool. Bovendien heeft ze overal een uitgesproken mening over. Aldus een aankondiging in Medisch Contact. 

Je zou kunnen denken: welke kant gaat dat uit? Zwart-wit denken is namelijk ook een psychologisch kenmerk. Bijvoorbeeld passend bij ambitendentie: de één is goed en de ander fout.

In een nog meer recente column (The Post Online, 4 november 2016) blijkt ze zich kapot te ergeren aan het gebruik in de media van psychiatrische diagnoses om politieke tegenstanders onderuit te schoffelen. Dat lijkt me ook zo niet zo gezond: je daaraan kapot ergeren. Zijn er niet belangrijker zaken om een maagzweer door op te lopen?

Als voorbeeld noemt ze Donald Trump die als narcist in de media wordt afgeschilderd. Eerlijk gezegd moest ik wel lachen om een cartoon in de Volkskrant waarbij de tekenaar Trump laat zeggen: “OK, OK, ik mag dan een narcist zijn, maar ik ben wel de áller, áller, állergrootste narcist van de hele wereld!”

Maar hoe weten de media dat Trump een narcist is? Hebben ze een diagnose gesteld? En als ze een diagnose hebben, hoe komen ze daar dan aan? Want een psychiater mag niet publiekelijk over een door hem onderzocht persoon zeggen dat deze een narcist is. Daar heb je dan weer een beroepsgeheim voor (of tegen).

Toegegeven: Van Fenema heeft wél gelijk als ze zegt dat het gebruik van psychiatrische terminologie wijd verbreid is.

Autisme

Een tiental jaren geleden was het zeer gebruikelijk om allerlei mensen het etiket autisme op te plakken. Zo werd de toenmalige hoofdcommissaris van politie in Rotterdam in de media een autist genoemd. Hetzelfde gold ook voor de Volkert van der G. en voor Anders Breivik. Maar niemand had ooit een psychiatrisch dossier van deze heren gelezen. Dus de diagnose autisme is in dit verband onjuist.

Als ik naar mijn werk kijk zou ik – als ik het protocol volg – 28 werkuren moeten besteden aan het vaststellen van de diagnose autisme bij één persoon. Dat was destijds mijn hele werkweek.

In de praktijk had ik daar nooit de tijd voor. Dat was ook geen probleem: ik stelde de diagnose niet.

Alleen kwam ik af en toe klem te zitten met de financiering, omdat een diagnose ‘toeleidt’ tot allerlei financiële mogelijkheden. Dus moest ik wel eens een formulering kiezen waardoor ik in ieder geval mee kon werken aan voldoende zorg (toekenning). Dat was zeker geen sjoemelen, maar een kwestie van met voldoende onderbouwing een bepaalde keuze kunnen maken.

Als ik in de praktijk hoor wanneer het woord autisme valt, dan hoor ik op allerlei plekken (ook in de trein door scholieren, door vrouwen die hun man autistisch vinden) inderdaad – zoals Van Fenema stelt – die term te pas en te onpas gebruikt worden. Er is geen of nauwelijks onderzoek verricht, laat staan dat er sprake is van een diagnose.

Dementie

Een andere modieuze diagnose is dementie. Iemand wordt vergeetachtiger of kan niet op namen komen en op social media kun je dan lezen dat de moeder van de schrijver/schrijfster dement aan het worden is. Maar wie heeft dat dan vastgesteld? Er is zelden sprake van een officiële diagnose. Meestal heeft dit taalgebruik te maken met volstrekt onvoldoende kennis van wat dementie werkelijk is.

Narcisme

En inderdaad: de laatste tijd wordt de diagnose narcisme opvallend vaak genoemd. En helaas vaak genoemd om een ‘andersdenkende’ af te serveren.

De narcistische persoonlijkheidsstoornis staat als zodanig niet meer beschreven in de DSM V. Wel worden kenmerken voor narcisme genoemd: gebrek aan empathie, grootheidswaanzin en behoefte aan bewondering.

Je kunt bij die kenmerken wel een plaatje bedenken van iemand als Donald Trump, maar wie zegt er dat dit klopt? Ik kan inderdaad niet zeggen dat Donald Trump een narcist is: ik heb hem nooit gesproken, laat staan dat ik hem zou hebben kunnen onderzoeken.

Opvallend kenmerk van de meeste mensen met trekken van narcisme is trouwens dat ze zich niet naar de psychiater of de psycholoog laten sturen, want met hen is immers niets mis?

Als je iemand niet hebt onderzocht of er ligt geen onderbouwde diagnose door een daartoe bevoegd behandelaar klaar, dan kun je niet zeggen dat iemand de diagnose autisme, dementie of narcistische persoonlijkheid heeft.

Media kunnen dus nooit verder komen dan te melden dat het gedrag van een bepaald persoon trekken laat zien die ook passen bij bijvoorbeeld autisme.

Tot slot

Maar of je je aan het hedendaagse taalgebruik rond psychiatrische diagnoses in de media kapot moet ergeren, zoals Esther van Fenema schrijft, dat lijkt me persoonlijk wat al te heftig en ook niet zo gezond.

Misschien moet ze het meteen maar relativeren. Natuurlijk is het geen diagnose. Dat kan pas na minitieus onderzoek en als je als scribent het levensverhaal van een persoon kent. Het woord diagnose wordt hier gewoon ten onrechte gebruikt.

Maar meestal wordt het zelfs helemaal niet gebruikt. Wie Mark een autist noemt en Trump een narcist plakt een etiket en stelt geen diagnose.

Aan het slot van haar column schrijft Van Fenema: “Tenslotte blijkt uit wetenschappelijk onderzoek dat er bij hooggeplaatste figuren zoals CEO’s en politici beduidend meer aanwijzingen zijn voor antisociale persoonlijkheidsproblematiek. “

Gelukkig: ze bedenkt het niet zelf. Het blijkt uit wetenschappelijk onderzoek. Loopt Van Fenema hier niet het risico dat ze in dezelfde valkuil trapt die ze ‘de’ media verwijt? In ieder geval zal ik voortaan het gedrag van mijn leidinggevenden met argusogen bekijken. Engerds zijn het!

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

2 thoughts on “Wat is een diagnose?”

  1. Gnose, gnosis, betekent kennis en dia twee… een diagnose is dus eigenlijk in tweeën gespleten kennis of de halve waarheid. De wereld is één grote kakofonie van ´halve waarheden´, ook binnen de totaal ontzielde psychologie en psychiatrie. Er zal veel moeten veranderen, niet alleen op dat terrein maar in de gehele samenleving. Van diagnoses naar gnosis, de oudste wijsheid of innerlijke kennis. We hebben het geweten…..

  2. Autisme niet meer linken aan Volkert en die hoofdcommissaris OK, maar dan ook niet meer aan Einstein en Michelangelo! Eerlijk is eerlijk. Bovendien na al die tijd onmogelijk om daar iets over te zeggen eigenlijk, maar toch gebeurt het…

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s