Slachtoffertaal

Deze week ben ik bijna niet thuis (ik werk van Friesland t/m Noord-Brabant en allerlei plaatsen daar tussen in). Daarnaast weigert mijn laptop dienst. Ik kan dus niet ergens onderweg een verhaal componeren. Daarom nog maar eens een verhaal uit de oude doos.

Taal en wie je bent

Hoewel veel mensen moeite hebben met taal, zegt de manier waarop ze taal gebruiken wel veel over hoe ze in de wereld staan.

Hoe schrijven mensen over hun relatie tot de omgeving? Eén van de aspecten waar op gelet (kan) worden is het gebruik van slachtoffertaal. Met name in de omgang met mensen met een lichte verstandelijke beperking kan dit woordgebruik een signaal zijn.

Een aantal kenmerken van slachtoffertaal:

– spreken/schrijven in de passieve vorm (‘het is mij overkomen’, ‘ze moesten mij niet’)

het gebruik van woorden als ‘niets’, ‘niemand’, ‘nooit’, ‘nergens’  (‘er komt nooit bezoek’, ‘je kunt nergens terecht’, ‘niemand luistert naar mij’).

algemene termen gebruiken (‘het is vervelend’, ‘er valt niets aan te doen’, ‘het kan niet anders’).

onpersoonlijke terminologie hanteren (‘ze doen maar’, ‘het ging nu eenmaal zo’ of standaarduitdrukkingen zoals ‘je moet er mee zien te leven’, ‘het komt zoals het gaat’).

niet spreken over de eigen verantwoordelijkheid (‘er zijn mensen die daar niet geschikt voor zijn’ als reden waarom de persoon in kwestie niet solliciteert).

– het geven van een indirecte reden om een beslissing uit te stellen (‘als je last van paniek-aanvallen hebt kun je beter niet stoppen met roken’).

vrijblijvende uitspraken doen (‘later’, ‘eigenlijk’, ‘als ik er aan toe ben’).

– veel praten of schrijven in en verklaren vanuit de verleden tijd (‘alles wat mij is overkomen komt doordat mijn moeder mij niet accepteerde’).

– niet zelf een reden geven voor een bepaalde keuze, maar een derde ten tonele voeren (‘de psychiater vindt ook dat ik rust moet hebben…’).

bagatelliseren van het eigen aandeel (‘het was een ongelukje’. ‘als ik boos word krijg ik een rode waas voor mijn ogen’).

Van Riet (2006) heeft o.a. onderzoek gedaan naar het gebruik van deze slachtoffertaal door cliënten die in behandeling zijn binnen de dienst-en zorgverlening.

Hij noemt slachtoffertaal verhullende taal. Het verhult dat mensen zelf ook verantwoordelijkheid hebben. Het is ook een signaal dat de cliënt daar kennelijk nog niet mee bezig is.

Maar hij vindt ook dat de hulpverlening in de aard van het werk verhullend bezig kan zijn. Hulpverleners zouden er meer op gespitst moeten zijn om mensen te leren hun verantwoordelijkheid te nemen.

Volgens mij biedt het oplossingsgericht werken (Roeden en Bannink), met als varianten het motivational interviewen, en het socratisch motiveren goede mogelijkheden om cliënten meer hun eigen verantwoordelijkheid te laten ervaren.

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

One thought on “Slachtoffertaal”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s