Loslaten: een emotionele opdracht (1)

Vele jaren van mijn werkzame leven als orthopedagoog heb ik gedacht dat ‘hechten’ de belangrijkste pedagogische opgave is. Inderdaad staat de hechting aan de emotionele basis van alle menselijke ontwikkeling. Wie niet gehecht is, kan ook niet loslaten.

De afgelopen 15 jaar ben ik daar toch weer anders naar gaan kijken. De meest complexe pedagogische opgave is het loslaten.  En net als het hechten komt het loslaten van twee kanten. Dat is voor kinderen spannend, maar ook voor ouders en zelfs voor beroepsopvoeders.

Peuters willen groot én klein zijn en dat zien we ook bij pubers terug. Niet voor niets worden de meest complexe kinderpsychiatrische beelden op de breuklijnen van peutertijd en puberteit.

Nieuwe opgave voor de moeder

Jane Swigart (auteur van het boek “De mythe van de slechte moeder”) schrijft dat het loslaten van kinderen voor de moeder zelf een nieuwe ontwikkelingsopgave is.

Op dat moment moet de moeder dus zelf ook opnieuw een stap doen in haar ontwikkeling. De individuatie (het ontwikkelen van het eigen ‘ik’) krijgt een nieuwe dimensie: het ontwikkelen van een eigen ik, los van je kind. Niet alleen het kind moet een eigen ik ontwikkelen, ook de moeder moet een eigen ik, los van haar kind, ontwikkelen. Loslaten betekent namelijk dat je wordt geconfronteerd met het feit dat je iemand moet zijn met een eigen identiteit, die niet samenvalt met het ouderschap.

‘Plat gezegd’: Mevrouw Van Dam is niet meer de moeder van Marieke, ze is Merel van Dam. Punt. En daarnaast zijn er andere mensen belangrijk in haar leven, zoals Marieke.

NB: je kunt hier natuurlijk ook de vader invullen, maar ik heb naar verhouding veel meer complexe situaties in de relatie moeder-kind gezien dan in de vader-kind-relatie.

Verhuizing

Ons hele leven worden we geconfronteerd met verlies-ervaringen. Neem bijvoorbeeld een verhuizing. Dat is één van de meest stressvolle bezigheden die een mens in zijn leven meemaakt. Verhuizen betekent niet alleen een nieuw begin, maar ook het loslaten van het oude en vertrouwde. Niet voor niets willen bijna alle volwassenen later nog eens kijken naar de plek waar ze kind geweest zijn.

Loslaten is verlating

Opmerkelijk is dat Swigart in zijn boek opmerkt dat dit verliezen van je kind verdriet met zich meebrengt. Je moet dus je kind stimuleren om groter te groeien, maar ook de tijd nemen om te beseffen dat het loslaten van je kind ook verdriet met zich meebrengt. “Het loslaten kan als verlating voelen. Het doet een aanslag op de identiteit van moeders. Als ouders deze stap onvoldoende kunnen maken lopen ze het gevaar dat ze hun kinderen gebruiken om op die manier voldoening te verwerven door hun kinderen op wat voor manier dan ook aan zich te binden en niet toe te staan zich los te maken.”

Bij ouders met psychiatrische problematiek is dit (kunnen) loslaten een bijzonder complexe opgave. Ze hebben vaak hun kind nodig om het gevoel te hebben dat ze zelf iemand zijn. Soms maken ze hun kind zelfs ziek om op die manier van betekenis te kunnen zijn (bijvoorbeeld bij het Syndroom van Munchhausen bij proxy). Elders op dit blog heb ik beschreven hoe complex het loslaten van hun kinderen kan zijn voor moeders met een borderline-persoonlijkheidsstoornis.

Literatuur ontleend aan een lezing door mijn vroegere collega Chiel Egberts, de bedenker van De Driehoek en eigenaar van bureau Drienamiek. 

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s