Dialoog of debat?

In de Volkskrant van 18 oktober stond een vraaggesprek met Gloria Wekker (emeritus-hoogleraar gender en etniciteit). Ze deed onderzoek naar de ‘etnische diversiteit’ op de Universiteit van Amsterdam. Daar is het slecht mee gesteld en mevrouw Wekker ziet dat als een signaal van de cultuur van witte superioriteit in Nederland. “Daar moeten we in de eerste plaats over leren praten…”

Eigen ervaring

Op mijn werk in Amsterdam had destijds bijna de helft van de cliënten waar ik bij betrokken was een niet-westerse achtergrond. We vonden dat we veel gerichter niet-westerse medewerkers moesten aantrekken. Maar dat bleek niet zo eenvoudig. Ook een instelling in Utrecht probeerde gericht niet-westerse medewerkers in dienst te nemen, maar er kwamen nauwelijks sollicitanten.

Natuurlijk kan mevrouw Gloria dan deze organisaties verwijten dat ze weer een bewijs vormen van de blanke superioriteit: waarom zijn bij de begeleiding van ‘allochtone cliënten’ de meeste begeleiders wit? Misschien hebben we niet op de goede manier geworven, dat kan natuurlijk. Maar een feit was ook dat we graag niet westerse medewerkers in dienst hadden, maar dat er nauwelijks sollicitanten kwamen.

Overigens: als er wel ‘niet-westerse’ medewerkers in dienst waren, dan liepen we soms wel weer tegen andere problemen op. Want de tolerantie van de diverse etnische groeten ten opzichte van elkaar is soms nog minder dan die van de ‘blanke elite’ tegenover mensen met een niet-westerse achtergrond.

Product verkopen

Ooit woonde ik een lezing bij van een marketing director van een groot bedrijf. Die lezing ging over communicatie. De inleider vond dat bedrijven daar niet goed in waren. Ze moesten beter aansluiten bij de klant. Maar in de praktijk kwam het er op neer dat ze getraind moesten worden in betere verkooppraatjes. 

Tijdens het lezen van het vraaggesprek met Gloria Wekker overviel me hetzelfde gevoel dat ik had bij het verhaal van die marketing director. Want wat zegt mevrouw Gloria: “Ik sta voor iets belangrijks. Het is belangrijk dat mensen kennis nemen van mijn boodschap.” Is (ook) hier een marketing director aan het woord?

Martin Buber

Als mevrouw Gloria zegt dat we met elkaar moeten leren praten over de witte superioriteit, dan is de manier waarop ze dat doet niet die van een dialoog. Van Martin Buber heb ik begrepen dat een dialoog een gelijkwaardig tweegesprek is (‘Ik-Gij’).

Buber stelde in feite dat je – als je met elkaar in gesprek bent – de uitkomst van dat gesprek open laat. Je hoeft niet uit te komen waar jij wilt.

De toonzetting die Gloria Wekker kiest is die van een activist, die zich boven de anderen opstelt. Ze oordeelt, poneert en argumenteert. Dat mag natuurlijk. Neem OPA gerust mee. Maar dat noem ik niet ‘met elkaar leren praten’. Activisme en dialoog vormen samen een hinkend paard: het gaat niet gelijk op.

Basiscursus etniciteit

Maar mevrouw Wekker wil toch een misstand aan de kaak stellen? Dat mag toch? Natuurlijk mag dat. Maar is dat een tweegesprek, of is dat een preek? Mevrouw Gloria adviseert om iedereen een basiscursus ‘praten over etniciteit’ te laten volgen. Alweer géén dialoog. Zij wil voor de klas staan en de andere mensen horen in de banken.

Wetenschappelijk?

Daar komt nog bij dat mevrouw Wekker haar betoog baseert op eigen wetenschappelijk onderzoek. Dat is helemaal ingewikkeld, alsof haar wetenschap moet bewijzen dat ze met haar activisme gelijk heeft.

Helaas bestaat neutrale wetenschap niet, er hangt altijd het luchtje van de onderzoeker aan. Gemakshalve veegt mevrouw Gloria de kritiek van collega’s op de wijze waarop ze haar onderzoek heeft gedaan van tafel. Het ligt niet aan haar onderzoek, maar aan het feit dat diversiteit mensen tot razernij brengt.

Proef ik hier dezelfde houding als bij Donald Trump? Als ik de verkiezingen verlies komt dat omdat ze oneerlijk zijn verlopen.

 

Ingezonden

Maaike de Rijk heeft zich kennelijk ook aan het vraaggesprek met Gloria Wekker gestoord (de Volkskrant, 20 oktober 2016). Ze noemt de manier waarop mevrouw Wekker haar verhaal doet allerminst de basis van een dialoog. Het is een debat, en geen dialoog, schrijft ze. Oftewel Hillary Clinton en Donald Trump in hun derde TV-debat: ze maken elkaar alleen maar bozer en willen beiden voor de TV scoren. Maar dat noemen we toch ook geen dialoog?

Maaike de Rijk adviseert mevrouw Gloria om eerst maar eens de door haar voorgestelde cursus ‘praten over etniciteit’ te gaan volgen. Maar dan wel op een manier waarbij ook mevrouw Gloria zich openstelt voor andere meningen en niet een tactiek hanteert waarbij ze zichzelf ongrijpbaar maakt. “Ik constateer een probleem, waarom moet ik dan met de oplossing komen?” zegt ze tegen de Volkskrant.

Controlerende golflengte

Ik herken zeker elementen uit het verhaal van mevrouw Gloria. Maar ze gebruikt de verkeerde woorden. Volgens mij komt dat omdat ook zij gevangen zit in zwart-wit denkpatronen.

Om de koppeling te maken met het vorige blog: kan het zijn dat mevrouw Gloria communiceert op – wat Pieternel Dijkstra – noemt: de controlerende golflengte? Ze wil voor anderen bepalen hoe die moeten denken. Zij is de juf en de anderen moeten in de klas gaan zitten. Maar laat ze het dan ook zo benoemen. We gaan niet met elkaar praten, ik ga jullie vertellen hoe het moet.

Opstand tegen de elite

Arnon Grunberg maakt het in de Volkskrant (21 oktober) in een ander verband nog een stukje ingewikkelder. “De opstand tegen de elite (superioriteit) is feitelijk een opstand tegen het idee van de opwaartse sociale mobiliteit, een verlangen naar een standenmaatschappij, waarbij iedereen toch vooral in zijn eigen hok moet blijven.”

Dat is een paradoxale doordenker. Ik vraag me af of hij in dit verband klopt…

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

2 thoughts on “Dialoog of debat?”

  1. Leren we nu meer in de uni-versiteit of in de di-versiteit?

    Wat een getob binnen de intelligentia. Misschien wat meer ´streetwise´ worden?

    En nee, cijfers drukken nooit objectiviteit uit. Ze zijn alleen maar een expressie van een bepaalde focus.

  2. Gisteren verschenen in de NRC (met dank aan Jan Vlek)

    Amsterdam heeft twee universiteiten, een witte en een gemengde. Een beetje zoals je ook witte en gemengde (en zwarte) scholen in de stad hebt. Dat de witte Universiteit van Amsterdam binnen de ring zit en de gemengde Vrije Universiteit erbuiten, maakt het contrast nog wat scherper. De stereotiepe Marokkaanse of Turkse moslim uit Osdorp gaat naar de VU in Buitenveldert vanwege de protestantse wortels: liever een verkeerd religieus verleden dan geen religieus verleden.

    Is dus een probleempje voor de seculiere UvA. Want in al die gezellig door de stad verspreide panden begint het meer en meer op een internaat voor kakkers te lijken. Enige tijd geleden woonde ik in Carré de officiële opening van de Intreeweek van de UvA bij: overal blondjes met een Gooise r, nergens een hoofddoek.
    Daarom heeft de UvA besloten zichzelf cultureel van binnenuit te hervormen. Na de bezetting van het Maagdenhuis in 2015 en de benoeming van een commissie gieren de woorden ‘racisme’ en ‘koloniaal verleden’ door het kakkersinternaat. U begrijpt: daar komt gelazer van.

    Vraag is natuurlijk of het witte van de UvA en het gemengde van de VU het gevolg zijn van discriminatie of simpelweg van een klassiek ‘soort zoekt soort’. Maakt niet uit: onder leiding van Gloria Wekker zullen de kakkers langs de discriminatoire meetlat worden gelegd, of ze willen of niet. De gepensioneerde antropologe Gloria Wekker bouwde een wetenschappelijke loopbaan op de cluster ras/vrouw/homo en wie mogelijk opgelucht adem haalde na haar emeritaat: de in 1950 te Paramaribo geboren Wekker leidde vorig jaar de bezetting van het Maagdenhuis en zal nu leiding geven aan de ‘diversificatie’ van de universiteit.
    Onder aanvoering van Wekker zullen — ik verzin dit niet — ‘diversiteitsfunctionarissen’ gaan werven in multiculti-kringen en er tegelijk op toezien dat alles in de universiteit gender- en rassenneutraal geschiedt.
    Dat gaat nog heftige toestanden geven in het kakkersinternaat. Want als ik de met lange vlechten gezegende en folkloristisch geklede Wekker goed begrijp, zit het kwaad diep in ons en kan het zich in theorie overal manifesteren. Ook in de waardering van werkstukken en spreekbeurten bijvoorbeeld. U en ik denken misschien dat cijfers een zekere mate van objectiviteit uitdrukken? Fout, er liggen ‘machtsstructuren’ aan ten grondslag die bepalen wat gewaardeerd wordt en wat niet.

    Het is een trend. Naar Amerikaans voorbeeld wordt witte mensen (‘blank’ is taboe) duidelijk gemaakt dat zij allen schuldig zijn, eenvoudig omdat zij wit zijn en als gevolg daarvan de erfenis van eeuwenlang kolonialisme in zich dragen. Dat schreef Wekker in haar artikelen en boeken en dat zei ze onlangs in een verbijsterende discussie in Buitenhof . Zodra het gezonde verstand van haar opponent, VVD-gemeenteraadslid Dilan Yesilgöz, haar te veel werd, tikte Wekker op haar hartstreek: daar zit het. Het kwaad. Het verleden dat tot racisme leidt.

    Redenering: het zit er, want dat kan niet anders.
    Ik druk mij rassen- en genderneutraal uit en zeg dat de Universiteit van Amsterdam echt héél bijzondere tijden tegemoet gaat. Dat gaat nog heftige toestanden geven in het kakkersinternaat.

    Auke Kok is schrijver en journalist.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s