NIVEA (2)

Asymmetrische relaties zijn niet ‘fout’. Als de één moet zorgen en de ander verzorgd moet worden is de relatie per definitie ongelijkwaardig. Het wordt een probleem als de één zó hard werkt voor de ander, dat de ander daardoor zijn stem kwijt raakt.

Op de televisie zie ik een moeder die met haar gehandicapte zoon een dagje op stap is. Ze gaan ergens koffie drinken. Moeder zegt met een klassiek Limburgs accent: “Oe wat wil ons Sjefke graag kersenvlaai met slagroom. Oh wat vindt ons Sjefke dat toch altijd lekker!” Sjefke is erg spastisch en maakt heftige bewegingen in de rolstoel. Hij kijkt iedere keer naar zijn moeder en naar een mokkapunt in een andere vitrine. Maar zijn moeder is zó gewend om in haar tempo voor Sjefke te zorgen (maar daardoor ook in te vullen) dat ze zijn antwoord niet meer ‘leest’. 

Niet mét, maar over elkaar

Eén van de meest opvallende kenmerken van disfunctionele systemen is dat er niet mét, maar over elkaar wordt gecommuniceerd. Dat is dus eigenlijk geen communicatie, want er wordt niet samen gedeeld. Een gevolg is dat ideeën niet worden getoetst. En daar weer een gevolg is dat er karikaturen ontstaan die soms op waanbeelden gaan lijken.

In een team was sprake van een langdurig conflict. Medewerkers konden niet meer samen door één deur. En dat had niet alleen met het overgewicht van sommige medewerkers te maken. In feite was er sprake van twee kampen. Vanwege deze situatie was ik – samen met een verpleegkundige – betrokken geraakt bij dit team. We voerden gesprekken met een tiental medewerkers. Het bleek dat de ideeën die men over elkaar had helemaal niet meer klopten met hoe de medewerkers zelf dachten. Er was zelfs af en toe sprake van een bizarre vertekening van de werkelijkheid, waarbij de werkelijkheid behoorlijk uit het oog was verloren.

Er was op deze woning sprake van veel probleemgedrag bij de cliënten. Naar mijn mening had een deel van het probleemgedrag te maken met het onveilige team. Daar zijn kwetsbare mensen met een verstandelijke beperking vaak zeer gevoelig voor.

Energie vreten

Het lijkt handig: invullen voor de ander. Dan hoef je namelijk minder na te denken. Jij bepaalt voor de ander wat hij wil en wat hij denkt.

Vooral in onveilige situaties blijkt in de praktijk dat het invullen voor de ander veel energie kost. Dat zie je bijvoorbeeld ook in relaties waar mensen met een borderline persoonlijkheidsstoornis bij betrokken zijn. Men gaat op eieren lopen, want de boel kan zómaar escaleren. Vandaar dat een boek dat gaat over deze problematiek heet: “Stop walking on eggshells”.  En één van de boodschappen in dat boek is: “Stop met het denken voor de ander”. 

De ongezonde interactiepatronen in disfunctionele gezinnen kosten zóveel energie dat er ook vaker sprake is van allerlei psychosomatische klachten of van onbegrepen lichamelijke klachten.

IVEA

Kenmerkend voor systemen waar men voortdurend invult voor de ander:

  • weinig delen met elkaar
  • veel vermijding van elkaar, over elkaar praten in plaats van met elkaar
  • er wordt veel geoordeeld, de ander wordt veroordeeld
  • er is veel sprake van rivaliteit
  • men kent elkaar niet echt
  • de ander komt niet tot zijn recht
  • men zit direct op elkaars allergie
  • er ontwikkelen zich karikaturen van elkaar
  • de standpunten over elkaar zijn statisch, er is nauwelijks ruimte voor verandering
  • mensen worden moe van elkaar: het is fysiek en emotioneel een uitputtingsslag

Hardnekkige problematiek

Om uit deze impasse te komen moeten mensen leren om minder voor elkaar in te vullen hoe de ander denkt. Maar vaak is het een zó automatisch proces dat je hier nauwelijks meer uit komt. Zo waren de problemen in het team dat ik beschreef zó hardnekkig dat uiteindelijk werd besloten om een heel nieuw team op te starten.

In disfunctionele gezinssystemen is dit nog sterker het geval. De ‘schema’s’ hoe mensen op elkaar reageren zijn al in de eerste levensjaren gelegd. Probeer daar maar eens zelf na veertig jaar verandering in aan te brengen.

NIVEA

Zit je in zo’n situatie, probeer toch maar een beetje NIVEA te smeren. Een kennis heeft zelfs zo’n potje met vet in de kamer gezet om zichzelf aan deze boodschap te herinneren. Volgens haar helpt het haar echt. Ik weet alleen niet of ze het vet of haar houding bedoelde.

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s