NIVEA (1)

Communicatie betekent letterlijk: iets samen delen. Als je niet deelt met een ander is er dus ook geen goede communicatie.

Eén van de basisprincipes van goede communicatie is dat je checkt bij de ander wat hij of zij vindt, ervaart, voelt, wil. Dat betekent dus dat je niet voor de ander invult wat hij of zij vindt, ervaart, voelt of wil. Dat is dan ook één van de basisprincipes voor goede feedback: niet zelf je conclusies trekken, maar de ander bevragen.

Ingevulde sperziebonen

Invullen voor de ander doen we allemaal. Je gaat naar de winkel en koopt sperziebonen in de hoop dat je vriend dat vandaag ook lekker vindt. Je gaat hem niet bij iedere aankoop bevragen of het goed is dat je dat vandaag koopt. In goede open relaties is de ander ook wel redelijk voorspelbaar: je kunt je een beetje een beeld vormen van de ideeën van de ander, zonder dat je dat op ieder moment hoeft te checken.

Toch zit daar al een valkuil in. Goede communicatie gaat er van uit dat in principe ieder antwoord onvoorspelbaar is. Ook als je man iedere avond koffie drinkt kan het nog steeds zo zijn dat hij vandaag een keertje thee wil… Vandaar dat nieuwsgierigheid één van de basisprincipes is voor gezonde relaties: je realiseren dat de ander soms opeens iets anders wil.

Disfunctioneel en statisch

In iedere relatie zit je er regelmatig naast. Je vult iets in voor de ander, maar je neemt niet de tijd om te checken, om de ander te bevragen. Dat is geen ramp. Het wordt een probleem als het een gewoonte wordt om voor de ander in te vullen.

In disfunctionele systemen wordt de ander zelden of nooit bevraagd: er wordt voortdurend voor de ander ingevuld. De één vormt zich een statisch beeld van hoe de ander zal reageren. Of nog ingewikkelder: hoe de ander zal denken.

Het woord ‘statisch’ wijst daarnaast op verstarde verhoudingen. Er wordt ook na tien jaar nog steeds gedacht dat de ander wel op een bepaalde manier zal reageren of zal denken. Dat laatste is bijvoorbeeld kenmerkend voor disfunctionele gezinnen. De loopgraven die ooit betrokken zijn worden niet meer verlaten. Omdat er nauwelijks wordt gecommuniceerd checkt niemand of de ander misschien van standpunt veranderd is.

Oordeel niet (kunnen) veranderen

Nóg complexer wordt het als de ander weliswaar van ideeën veranderd is, maar dat anderen die veranderingen niet mee kunnen maken. Ze kunnen niet geloven dat er werkelijk iets veranderd is. Ze houden zich krampachtig vast aan oude beelden.

In 1970 ontstond er in een kerkelijke gemeente een diepgaand conflict, dat uiteindelijk uitmondde in een scheuring. De emotionele wonden gingen bijzonder diep. Veertig jaar later ontstonden er weer contacten. Maar een deel van de gemeenteleden stond absoluut niet open voor deze pogingen tot herstel van de oude breuk. Het beeld van vroeger was niet bijgesteld. Omdat men elkaar niet wilde ontmoeten was er ook geen mogelijkheid tot herstel, tot nieuw inzicht. En dus ook niet voor vergeving.

NIVEA

De gezinscoach had geprobeerd de term NIVEA uit te leggen: Niet Invullen Voor Een Ander. Margriet was er ontzettend boos over geworden. Daar moest de coach niet over beginnen, want dat was helemaal niet aan de orde. Ze vulde helemaal niet in voor de ander.

Toen de gezinsbehandeling een paar moeizame stappen verder was kwam de aap behoorlijk uit de mouw. Het bleek dat Margriet bijna niets anders deed dan invullen hoe haar zus dacht. Ze had zich een beeld van haar zus gevormd dat helemaal niet meer strookte met de realiteit.

De felheid van Margriet had te maken met een pijnpunt: haar identiteit werd voor een groot deel bepaald door de rivaliteit met haar zus. Ze kon haar zus alleen maar de baas als ze er in haar denken in slaagde om haar zus zo negatief mogelijk af te schilderen. En ze was inmiddels zelf in dit beeld gaan geloven.

Bovenpositie

Wie denkt voor de ander ontneemt hem of haar ook de mogelijkheid om zelf op iets te reageren, om zelf keuzes te maken of eigen ideeën weer te geven. Het is denken vanuit de bovenpositie waarbij de ander uitgeschakeld wordt. Het is één van de valkuilen in de zorg. Vanwege de asymmetrische relatie vullen begeleiders te gemakkelijk voor hun cliënten in wat ze willen.

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s