Narcistische bravoure (3)

Opgeblazen

Dorien Pessers heeft een boek geschreven over ‘hedendaags narcisme’. Eén van de kenmerken is dat mensen er niet tegen kunnen als ze minder goed zijn, minder mooie spullen hebben, minder weten dan anderen. Dat leidt tot een strategie van ingebeelde importantie.

Een keerzijde is dat mensen steeds minder autoriteit kunnen verdragen. Iemand erkennen als meerdere betekent bij het narcistisch beeld: controleverlies. En dat is doodeng als je je met veel moeite staande moet houden.

Narcist of betweter?

Een lezer vroeg wat het verschil is tussen een narcist en een betweter. Ik moet voorzichtig zijn, want er zijn allerlei vormen van narcisme. Maar over het algemeen wil een narcist graag in het middelpunt van de belangstelling staan. De puber uit een voorgaande blog had duidelijke narcistische trekken (volgens zijn moeder leek hij als twee druppels water op zijn vader….).

Bij een betweter overheerst de rivaliteit, maar dan op het gebied van kennis. Betweters weten het per definitie beter. Het is het principe van de beste stuurlui, die aan wal staan. Bij behandelaars zijn ze berucht omdat ze niets aannemen: ze weten het altijd beter dan de behandelaar. Vaak zie je dat dat ‘betweten’ al ontstaan is in de peutertijd.

Opgeblazen ballon

Als mensen zichzelf zo op moeten blazen en afhankelijk zijn van de uiterlijke schijn, dan worden ze op een andere manier zeer kwetsbaar. Het wordt in de literatuur de narcistische krenking genoemd. Een klein beetje kritiek wordt al als een geweldige aanval gezien. De ballon is te hard opgeblazen en een klein prikje van buitenaf kan al leiden tot een stevige ontploffing…

Man loopt weg bij tandarts

Het voorbeeld heb ik al eerder genoemd. Ik kwam het tegen in een tandartspraktijk. Een patiënt die de behandelkamer binnen kwam en meteen al wist te vertellen hoe de tandarts hem zou moeten behandelen. Toen de tandarts hem vertelde dat hij dan eerst onderzoek moest doen waren de rapen al aardig gaar.

Toen de tandarts vervolgens op basis van zijn eigen kennis ging uitleggen waarom de behandeling niet geïndiceerd was, waren de rapen boven het kookpunt. Dat was iets waar deze patiënt allergisch voor was: dat een ander specifieke vakkennis bezit. Hij zou een betere tandarts opzoeken en liep daarna stevig benend weg.

Allergieën

Volgens Daniël Ofman verraden (psychologische) allergieën vaak de eigen onderhuidse motieven. Wat maakte dat deze man er niet tegen kon dat de tandarts op basis van zijn eigen vakgebied tot een andere conclusie kwam dan de patiënt zelf?

We zullen het niet te weten komen, de patiënt is door de draaideur verdwenen. Maar je hoeft bepaald geen psycholoog te zijn om wat te kunnen bedenken. Met zijn allergische reactie op de kennis van de tandarts liet hij zijn eigen zwakte nadrukkelijk zien.

Collega in de stress

Een situatie waar ik van schrok was dat een collega vertelde dat hij helemaal van slag was geraakt van een publicatie die hij van mij had gelezen. Hij nam zijn verhaal mee in een lezing, en ik zat in de zaal. Eigenlijk had hij mij even moeten voorbereiden, want ik wist er niets van.

Gelukkig was deze collega in staat om naar zichzelf te kijken. Hij werd gezien als specialist op het gebied van emoties in teams. En nu had ik een artikel geschreven dat een stap verder ging dan waar hij gebleven was. Achteraf constateerde hij dat er hij er niet tegen had gekund dat ik hem – voor zijn gevoel – had ingehaald. Het was (volgens hem) dus een kwestie van rivaliteit. 

Collectief verschijnsel

Dat de houding van patiënten mondiger is geworden in de 40 jaar tandartstijd van deze behandelaar, dat is prima. Dat patiënten vaker boos weglopen als de tandarts niet doet wat zij willen, dat zou wel eens met ontwikkelingen in de samenleving te maken kunnen hebben. De ingebeelde importantie als kenmerk van de narcistische samenleving.

Biecht

Volgens pastoraal psycholoog Leon Derckx zien we deze processen op individueel niveau gebeuren en binnen de samenleving als geheel. Het maakt zowel individuen als processen in de maatschappij licht ontvlambaar. Het is ‘ikke, ikke, ikke en de rest kan stikken…’

Pessimistisch? Derckx zou geen pastor zijn als hij niet had gezocht naar wegen om mensen meer lucht te geven. Zoals vroeger de biecht mensen ruimte bood zo is hij op zoek naar hedendaagse vormen van de biecht, waarbij mensen elkaar hun verhaal kunnen doen.

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

1 thought on “Narcistische bravoure (3)”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s