Wachten

Rudi Westendorp, hoogleraar ouderengeneeskunde, schrijft in de Volkskrant: “De gezondste manier om oud te worden, is als dat op een waardige manier kan. Wat er in de ouderenzorg vaak gebeurt is dat mensen aan het eind van hun leven in een keurslijf worden gedwongen.”

Eén van die keurslijven is het geen grip meer hebben op het eigen bestaan. Het gevolg is dat een deel van de ouderen vooral bezig is met wachten. Dat ligt vaak niet aan de begeleiding: ze kunnen niet op alle plekken tegelijk zijn. Maar het is voor een deel wel de cultuur van de instelling.

Groepscultuur

Eén van de aspecten in de meer klassieke ouderenzorg is dat het een groepscultuur is: je eet bijvoorbeeld gezamenlijk aan tafel. En als je pech hebt woon je als oudere ook nog eens in een instelling waar de activiteiten gemeenschappelijk worden gedaan.

Tante Truus moet naar de kermis

Een familielid dat altijd op haar rust was gesteld kwam door medische problemen in een zorginstelling terecht. Buiten was er inderdaad volop rust: de instelling stond in een parkachtige omgeving. daar viel dus niets te beleven. Maar om aan de wensen van de bewoners tegemoet te komen werden er allerlei uitjes ondernomen. Zo belandde dat familielid o.a. in een zaal waar stevige Hollandse muziek werd gezongen. Het ergste vond ze nog een verplicht bezoek aan de kermis. Ze werd helemaal gek van de geluiden en had een paar dagen nodig om bij te komen. Het stond nauwelijks ter discussie dat ze niet mee zou gaan: iedereen vindt de kermis toch leuk?

Het kan ook anders

Gelukkig zijn er allerlei nieuwe kleinschalige initiatieven waar dit denken zoveel mogelijk los wordt gelaten. Als meneer de Vries graag in zijn eentje op zijn kamer zijn broodje op eet wordt dat heel gewoon gevonden. En als hij ’s nachts niet kan slapen, dan mag hij gewoon op een stoel gaan zitten. En deuren op slot is geen cultuur meer, maar een grote uitzondering. Onlangs was ik bij zo’n woning op bezoek en het voelde als een verademing.

Meneer Damstra dekt de tafel

Het voorbeeld heb ik al vaker genoemd, nu nog een keer in de herhaling. Meneer Damstra dekt zelf de tafel voor het middag-eten. Daar is hij soms wel een uur mee bezig. De begeleiding vindt dat te belastend voor meneer Damstra. Dus dekken zijn nu voor hem de tafel, dat is in twee minuten gebeurd. “Dan kunt u zo fijn eten, meneer Damstra!” Sinds de begeleiding dit heeft overgenomen zit meneer Damstra een uur te wachten totdat de boterhammen, het beleg en de melk worden gebracht. Ondanks de goede bedoelingen is ook dit een keurslijf: meneer Damstra raakt – zonder dat de vraag aan hem is gesteld – de regie over zijn eigen bestaan kwijt.

Mevrouw Jongsma wacht op de krant

Mevrouw Jongsma was gewend om ’s morgens de krant te lezen. Het hield haar bij de les. Ze pakte s’ morgens altijd direct de krant, las de koppen en maakte dan haar ontbijt klaar. Na het ontbijt ging ze verder met lezen.

Helaas gaat het op de zorginstelling anders. Mevrouw Jongsma kan niet zelf de krant halen. “Dat is hier niet de gewoonte”. Ze moet wachten totdat één van de personeelsleden tijd heeft gehad om de post te halen. Nu zit mevrouw Jongsma dus na het ontbijt te wachten op de krant. De regie over haar eigen tijd is ze kwijt.

Gehandicaptenzorg

Jacques Heijkoop noemt als één van de fundamenten voor de kwaliteit van bestaan de eigen regie over het leven. Veel oudere cliënten in de gehandicaptenzorg groeiden op in een cultuur waar alles voor hen bepaald werd. Ik heb daar zelf ook aan mee gedaan als behandelaar. Want, zo dachten we, het gaat mis als de cliënten alles zelf gaan bepalen, dan raken ze het overzicht kwijt…

De afgelopen 20 jaar is er veel ten goede veranderd. Er is sprake van een voortdurende groei in de richting van meer eigen regie. Dat zit soms maar in de heel kleine dingen, zoals de keuze uit twee soorten beleg op de boterham. Maar de tijd dat alles van tevoren vast werd gelegd is gelukkig voor een groot deel voorbij.

Ouderenzorg

Ouder worden betekent inleveren. Het verschil met de gehandicaptenzorg is dat daar mensen woonden die nauwelijks enige regie hadden over hun leven. Dat waren ze inmiddels zo gewend en de begeleiding wist ook niet anders.

In de ouderenzorg wonen mensen die wél gewend waren de regie te hebben over hun leven, maar die nu afhankelijk zijn geworden. Er zijn dingen die dan inderdaad niet meer kunnen. Dat is een gevolg van het ouder worden. Misschien kan ik over tien jaar niet meer zelfstandig naar het toilet. Dan moet ik wachten totdat er iemand tijd voor mij heeft. Dat betekent inderdaad wachten.

Maar er zijn ook ingeslepen gewoontes in de ouderenzorg die niet nodig zijn. Waar best oplossingen voor te bedenken zijn. Als je maar de regie (zoveel mogelijk) voor het eigen bestaan voor de cliënten op je netvlies hebt staan. Wat dat betreft heeft (een deel van) de ouderenzorg nog nét zo’n cultuuromslag nodig als de gehandicaptenzorg heeft gehad in de afgelopen 20 jaar.

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

1 thought on “Wachten”

  1. Als ik ooit in zo’n inrichting terecht kom, zorg ik ervoor een goede advocaat als woordvoerder te hebben. En die zit dan onder de rode knop op mijn smartphone. Kost een paar centen, maar dan heb je tenminste een stem die wordt gehoord.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s