Spanningsdriehoek (1)

Als gevolg van de voorbereiding van een teamdag die ik moet leiden belandde ik weer eens in één van de boeken van mijn vroegere collega Chiel Egberts. Chiel ontwikkelde het werken in de driehoek: de samenwerking tussen familie, cliënt en begeleiders.

In zijn boek komt nog een andere term voor: de spanningsdriehoek. Deze term wordt binnen diverse vakgebieden gebruikt, zoals de mechanica en in managementtheorieën. Chiel Egberts beschrijft ook deze driehoek in het kader van opvoedingssituaties.

Disfunctionele opvoedingssituaties

Binnen disfunctionele opvoedingssituaties is het bijna onmogelijk om elkaar te verstaan. Mensen die daar in gezogen zijn kunnen het voor elkaar niet meer goed doen. Iedere actie van de één lokt een tegenreactie van de ander uit. Het resultaat is bijna altijd verwijdering.

Controle

Eén van de centrale thema’s in dit soort situaties is de poging van de één om controle over de ander te houden. Die controle kan obsessieve kanten krijgen. Een voorbeeld uit mijn eigen praktijk:

Houdbaarheidsdatum

Het eerste wat meneer Gerrits doet als hij de woning van zijn dochter Mirjam binnen loopt is: naar de koelkast lopen en kijken of er geen producten staan die over datum zijn.

Mirjam woont op een woning voor mensen met een verstandelijke beperking. Meneer Gerrits begroet niet eerst zijn dochter, hij loopt eerst naar de koelkast. Als er iets over datum is doet hij zijn beklag bij de leidinggevende. De gesprekken met hem gaan niet meer over het welzijn van zijn dochter, maar over de houdbaarheid van de melk.

Het personeel op de woning is bij voorbaat al gespannen als meneer Gerrits op bezoek komt. “Wat zou hij nu weer vinden?” Ze spreken over hem als een ‘autist’ en een ‘controlfreak’. De acties van meneer Gerrits roepen reacties op bij de begeleiding. Hij houdt op deze manier wél de controle: sinds hij zo bezig is met de koelkast is er zelden meer iets over datum.

Meneer Gerrits bereikt nog iets anders. Hij vindt het moeilijk om met zijn gehandicapte dochter om te gaan. Hij voelt zich verplicht om bij haar op bezoek te gaan, sinds zijn vrouw is overleden. Met dit ritueel geeft hij vorm aan het bezoek. Hij hoeft geen gesprekken aan te gaan met begeleiding, want ze zorgen zoveel mogelijk uit de buurt te zijn als hij op bezoek komt.

Verstaan

De actie van meneer Gerrits roept reactie op van de begeleiding. In dit geval: vermijding en verwijdering.  Maar wat zou er gebeuren als de begeleiding het gedrag van meneer Gerrits zou verstaan? En wat zou er gebeuren als meneer Gerrits zou verstaan wat de emoties van begeleiders zijn?

Dat is de eerste stap om uit deze impasse te komen. “Wat je moet leren loslaten is datgene waar je je doorgaans het meeste aan vastklampt, namelijk je eigen gelijk” (Jan Geurtz, Het einde van de opvoeding, 2004).  

Verwijdering of contact?

Het vasthouden aan het eigen gelijk maakt bijna altijd dat mensen de ander niet meer kunnen verstaan. Dan roept iedere actie reactie op en iedere reactie roept weer verwijdering op.

Wie uit de spanningsdriehoek wil stappen moet niet op een actie een reactie laten volgen, maar eerst proberen de ander te verstaan. Dat is de derde positie van de spanningsdriehoek: transactie als de weg naar ontspanning (elkaar verstaan).

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s